Hj÷rleifur Guttormsson 13. mars 2000

┴lmßli­ eystra - hvert stefnir?

M÷rg ljˇn ß veginum

Gatan fyrir ßlverksmi­ju vi­ Rey­arfj÷r­ er sÝst grei­ari n˙ en ß­ur. Svonefndur framkvŠmdara­ili a­ byggingu ßlverksmi­junnar er ß byrjunarreit a­ ■vÝ er snertir mat ß umhverfisßhrifum verksmi­junnar. RaflÝnur frß Fljˇtsdal a­ verksmi­junni eiga eftir a­ fara gegnum matsferli og eru ■Šr einar og sÚr stˇrt ßlitaefni sem marga var­ar. Krafan um a­ Fljˇtsdalsvirkjun fari Ý l÷gformlegt mat er ß nř komin ß dagskrß eftir a­ ljˇst er a­ Landsvirkjun Štlar ekki a­ hefja framkvŠmdir vi­ hana fyrr en Ý fyrsta lagi vori­ 2001. Bjarnarflagsvirkjun er ekki komin Ý matsferli, nÚ heldur raflÝna frß henni austur Ý Fljˇtsdal. Kßrahnj˙kavirkjun er eyrnamerkt sem orkugjafi fyrir annan ßfanga ßlverksmi­junnar, en stjˇrnv÷ld Štla a­ koma sÚr hjß ■vÝ a­ gera ■a­ mßl upp ■ar til sÝ­ar. Ekki er byrja­ a­ vinna starfsleyfi fyrir verksmi­juna og vandamßlum sem tengjast losun grˇ­urh˙salofttegunda frß henni er vÝsa­ ˙r Ý buska. Skipulagsmßl framkvŠmda eru ˇfrßgengin jafnt Ý Fljˇtsdal sem Ý Fjar­abygg­. Er ■ß ˇtali­ ■a­ sem vi­ ß a­ Úta, ■a­ er fjßrmagn til framkvŠmdanna. Or­ stjˇrnarformanns ŮrˇunarfÚlags ═slands ß a­alfundi fÚlagsins mßnudaginn 6. mars sl. lřsa upp ■ann ■ßtt mßlsins. Margir hafa or­i­ til a­ benda ß hversu holt er undir efnahags■Štti ■essara stˇri­juframkvŠmda, ekki sÝst a­ ■vÝ er snřr a­ Ýslenskum fjßrfestum, n˙ sÝ­ast Ingjaldur Hannibalsson prˇfessor Ý grein Ý Morgunbla­inu 27. febr˙ar sl. Ůa­ vir­ist hins vegar vŠnlegra a­ tala vi­ steininn n˙ um stundir en reyna a­ nß eyrum rß­herra um ■essi efni.

┌rskur­ur umhverfisrß­herra

M÷rgum hefur or­i­ fˇtaskortur Ý ˙tleggingum ß ˙rskur­i umhverfisrß­herra frß 25. febr˙ar sl. Ůar fˇr fremstur ritstjˇri Dags Ý lei­ara ß hlaupßrsdag. Vir­ist sem sß hinn sami hafi ekki haft fyrir ■vÝ a­ lesa ˙rskur­inn.
╔g leyfi mÚr hÚr a­ vitna til ˙rskur­aror­a umhverfisrß­herra Ý heild, svohljˇ­andi:

"Hinn kŠr­i ˙rskur­ur skipulagsstjˇra rÝkisins um mat ß umhverfisßhrifum 480 ■˙sund tonna ßlvers ß Rey­arfir­i, uppkve­inn 10. desember 1999, er ˙r gildi felldur. Jafnframt er me­fer­ mßlsins, sem hˇfst me­ tilkynningu framkvŠmdara­ilans, EignarhaldsfÚlagsins Hrauns ehf., um umrŠdda framkvŠmd 12. oktˇber 1999, ˇmerkt Ý heild sinni."
Me­ ■essum ˙rskur­i setur rß­herrann mßli­ ß byrjunarreit og Ý ˙rskur­inum felast hvorki fyrirmŠli nÚ afsta­a til ■ess hvort einhver fitjar upp ß mßlinu ß nř og ■ß Ý hva­a formi. - A­ ÷­ru leyti geta menn velt fyrir sÚr reifun rß­uneytisins og hvers vegna ˙rskur­urinn fÚll ß ■ennan veg. Skřringin vir­ist mÚr einf÷ld: Fremur en a­ fallast ß ni­urst÷­u skipulagsstjˇra um "frekara mat" kaus rß­herra af einhverjum ßstŠ­um a­ ˇmerkja allt matsferli­. Ni­ursta­an sřnist mÚr lei­a til hins sama, hvor kosturinn sem valinn var. FramkvŠmdara­ilinn ver­ur a­ taka mßli­ upp a­ nřju, ef hann svo křs, og ■a­ er hans val ß hva­a grunni ■a­ er gert. Allt tal um flřtime­fer­ ß fyrsta ßfanga er hins vegar ˙t Ý h÷tt.

Ni­urst÷­u fyrst a­ vŠnta 2001

┴lverksmi­ja vi­ Rey­arfj÷r­ hefur aldrei legi­ ß bor­inu og ˇvissan mun halda ßfram a.m.k. fram ß nŠsta ßr. Me­ NORAL-verkefninu ßtti a­ fßst skori­ ˙r um ■a­ fyrir 1. j˙nÝ 2000, hvort Ýslenskir fjßrfestar og Norsk Hydro taki sameiginlega stefnu ß framkvŠmdir. Ůeirri ßkv÷r­un seinkar n˙ um ˇtiltekinn tÝma. Ůegar rŠtt var ß Al■ingi fyrr Ý vetur um framkvŠmdir vi­ Fljˇtsdalsvirkjun var sta­hŠft a­ fyrsti j˙nÝ 2000 vŠri slÝkur eindagi a­ af ■eim s÷kum gŠfist ekki tÝmi fyrir l÷gformlegt umhverfismat. N˙ sjß menn a­ s˙ dagsetning var ekkert anna­ en tilb˙in svipa til a­ berja ß ■ingi og ■jˇ­. Ůarf ekki anna­ en lesa vi­tal vi­ nřjan i­na­arrß­herra Ý Morgunbla­inu 5. mars sl. til a­ fß ■a­ sta­fest. ═ ■etta safn bŠttust sÝ­an degi sÝ­ar or­ Ůorgeirs Eyjˇlfssonar, stjˇrnarformanns ŮrˇunarfÚlagsins, sem telur langt Ý lok samninga gagnvart Norsk Hydro og Landsvirkjun og um lei­ leggur hann ßherslu ß a­ frß upphafi ■urfi a­ tryggja m÷guleika ß a.m.k. 240 ■˙sund tonna verksmi­ju.

Ůegar Landsvirkjun segir a­ framkvŠmdir samkvŠmt ˙tbo­i frestist um heilt ßr er fundi­ upp ß nřrri tyllißstŠ­u til a­ komast hjß formlegu mati ß Fljˇtsdalsvirkjun. Ůa­ er illt til a­ vita ef ■etta gamalgrˇna fyrirtŠki Štlar a­ taka ■ßtt Ý slÝkum loddaraleik me­ nřjum i­na­arrß­herra og ber ■a­ vott um ˇtr˙lega skammsřni sem Ý raun einkennir allt ■etta mßl.

Orku÷flun og flutningslÝnur Ý ˇvissu

١tt rß­amenn telji sig hafa Fljˇtsdalsvirkjun ß hendi eru kurl ■ar engan veginn komin til grafar. Nßtt˙ruverndarsamt÷k ═slands hafa h÷f­a­ mßl til a­ fß sta­fest a­ framkvŠmdir vi­ virkjunina skuli sŠta mati ß umhverfisßhrifum. Ůß nŠgir orka frß virkjuninni ekki fyrir 1. ßfanga ßlverksmi­ju og stefnt er a­ Bjarnarflagsvirkjun a­ auki. S˙ virkjun er ekki komin Ý mat nÚ heldur svonefnd Kr÷flulÝna II til a­ flytja raforkuna frß henni austur. Ůß er ßforma­ a­ leggja tvŠr raflÝnur frß tengivirki Ý Fljˇtsdal um Hallormssta­ahßls, ■vert yfir Skri­dal og um sinnhvorn dalinn, Hallsteinsdal og ١rdalshei­i, ni­ur ß Rey­arfj÷r­. Umhverfisr÷skun af ■essum tr÷llauknu lÝnum yr­i gÝfurleg, en ■Šr eru ekki enn komnar Ý mat. Af ÷llu ■essu mß rß­a hversu margir endar eru lausir Ý ■essu mßli, og eru ■ˇ ˇtaldar stˇrvirkjanir fyrir sÝ­ari ßfanga ßlverksmi­junnar (Kßrahnj˙kavirkjun, Arnardalsvirkjun o.fl.).

Nřtt mat ß ßlverksmi­junni

Ţmsir a­standendur ßlverksmi­junnar lßta svo sem endurteki­ mat ß umhverfisßhrifum hennar sÚ nßnast formsatri­i. Lßtum vera a­ Framsˇknar■ingmenn og rß­herrar reyni a­ bera sig borginmannlega. Íllu sÚrkennilegra er ■egar ■eir sem reknir voru til baka me­ mat sitt ß d÷gunum, gervifÚlagi­ Hraun ehf og STAR, vilja telja m÷nnum tr˙ um a­ au­velt ver­i a­ ■r÷ngva 1. ßfanga verksmi­junnar Ý gegnum umhverfismat. Ůeir hinir s÷mu taka ■ß ekki alvarlega ˙rskur­ skipulagsstjˇra frß 10. desember 1999, en Ý honum er a­ finna m÷rg atri­i sem snerta verksmi­juhugmyndina alla, jafnt 1. ßfanga sem og rß­gert framhald. Eitt ■eirra var­ar frekara mat ß ßhrifum verksmi­junnar ß bygg­, fˇlksfj÷lda■rˇun og vinnuafl ß Austurlandi. Auk margra nßtt˙rufarslegra og efnahagslegra ■ßtta eru samfÚlagsßhrifin einn veikasti hlekkur ■essa mßlatilb˙na­ar. Ůeir sem einu sinni hafa falli­ ß prˇfi Šttu a­ hafa vit ß a­ b˙a sig sŠmilega undir ß­ur en ■eir ganga a­ prˇfbor­i Ý anna­ sinn.

Inn Ý ■etta mßl kemur vŠntanleg nř l÷ggj÷f um mat ß umhverfisßhrifum. Varla getur ■a­ veri­ hugmynd manna a­ setja verksmi­juna ÷­ru sinni Ý mat samkvŠmt ˙reltri l÷ggj÷f. NŠgir Ý ■vÝ sambandi a­ minna ß st÷­una gagnvart EvrˇpurÚtti, en l÷gin hafa veri­ Ý ˇsamrŠmi vi­ hann Ý nŠstum ßr. Nř l÷g gŠtu or­i­ virk Ý sumar og Štti umhverfisrß­uneyti­ a­ hlutast til um a­ be­i­ yr­i me­ frekari vinnu a­ mati ß umhverfisßhrifum uns ■au taka gildi.

Skipulagsmßl ˇfrßgengin

Svo ˇtr˙legt sem ■a­ er hefur ekki einu sinni veri­ haft fyrir ■vÝ a­ ganga frß skipulags■Štti ■essa stˇri­jumßls. ┴ ■a­ bŠ­i vi­ um verksmi­ju og orku÷flun til hennar. Umhverfisrß­herra sta­hŠf­i ß Al■ingi fyrir jˇl a­ ekki ■yrfti a­ leita frekar en or­i­ er til Fljˇtsdalshrepps vegna leyfisveitinga fyrir virkjunarframkvŠmdum. Var rß­herrann ■ar ß allt ÷­ru mßli en Skipulagsstofnun. VŠri ■a­ svo sem eftir ÷­ru a­ reynt yr­i a­ ganga yfir heimamenn Ý Fljˇtsdal.

Annar ■ßttur nßnast skoplegur snřr a­ Fjar­abygg­. ═ ÷llum ßkafanum a­ hreppa stˇrframkvŠmdirnar gleymdi sveitarstjˇrnin a­ undirb˙a skipulag vegna ■eirra, jafnt fyrir verksmi­ju, raflÝnur og Ýb˙­abygg­. Gildandi a­alskipulag Fjar­abygg­ar gerir ekki rß­ fyrir stˇri­junni og ■vÝ er n˙ eftir d˙k og disk unni­ a­ ■vÝ a­ breyta skipulaginu. Geta menn ßtt von ß auglřsingum ■ar a­ l˙tandi me­ tilheyrandi rÚtti almenningi til handa til athugasemda l÷gum samkvŠmt. Ůa­ er jafn gott a­ ekki frÚttist til ˙tlanda um ■essa frammist÷­u til vi­bˇtar ÷­ru skrautlegu!

┴hŠttus÷m tilraun

Saga ■essa ßlverksmi­jumßls er ■egar or­in dřrkeypt og sÚr ■ˇ ekki fyrir endann ß. S˙ hugmynd a­ setja risaßlver ni­ur Ý fßmennt samfÚlag ß Austfj÷r­um gengur ■vert ß reynslu og rß­leggingar, ekki sÝst erlendis frß. Ver­i slÝk tilraun framkvŠmd er hŠtt vi­ a­ h˙n lei­i til ˇfarna­ar Ý samfÚlagslegu tilliti fyrir utan ÷ll umhverfisspj÷llin. Menn Šttu lÝka a­ hafa Ý huga a­ af ■eim st÷­um sem sko­a­ir hafa veri­ hÚrlendis me­ tilliti til sta­setningar stˇri­ju ß bor­ vi­ ßlver er Rey­arfj÷r­ur talinn hva­ sÝst til slÝkrar starfsemi fallinn.

Um efnahagleg ßhrif ■essara hugmynda minni Úg ß varna­aror­ tveggja fyrrverandi forst÷­umanna I­ntŠkisstofnunar ═slands, ■eirra Pßls Kr. Pßlssonar og Ingjalds Hannibalssonar. Ţmsir a­rir hafa vara­ vi­ tapi af ßformu­um virkjunarframkvŠmdum. ═ ÷llu falli er ljˇst a­ Landsvirkjun stendur frammi fyrir mj÷g erfi­u og ßhŠttus÷mu dŠmi og um lei­ allir vi­skiptavinir ■ess stˇra fyrirtŠkis.

HŠtta ver­ur feluleiknum

═ kŠru sem Nßtt˙ruverndarsamt÷k Austurlands (NAUST) l÷g­u fram til umhverfisrß­herra Ý jan˙ar sl. var ■ess m.a. krafist a­ fram fari heildstŠtt mat ß ÷llum ■ßttum stˇri­jumßlsins eystra, bŠ­i orkuframkvŠmdum og verksmi­ju. ┴lmßli­ eystra er alltof stˇrt og afdrifarÝkt til a­ m÷nnum leyfist a­ ßstunda feluleik um grundvalla■Štti ■ess. A­ undanf÷rnu hafa komi­ fram splunkunřjar upplřsingar ˙r bakherbergjum samningsa­ila sem Štla­ er a­ hŠtta fÚ sÝnu Ý verksmi­juna, n˙ sÝ­ast ß a­alfundi ŮrˇunarfÚlags ═slands. Íllum er fyrir bestu a­ leggja spilin ß bor­i­, hŠtta feluleiknum og fara a­ settum leikreglum um alla ■Štti ■essa umdeilda og afdrifarÝka mßls.


Hj÷rleifur Guttormsson

 


Til baka | | Heim