Hjörleifur Guttormsson 7. mars 2001

Hęttum stórišjudansinum

Ekki er öll vitleysan eins segir gamalt orštęki sem kemur upp ķ huga manns žegar fariš er yfir hugmyndir Reyšarįls hf. um 420 žśsund tonna įlverksmišju į Reyšarfirši og 220 žśsund tonna rafskautaverksmišju ķ ofanįlag. Žaš er sannarlega frumlegt aš lįta sér detta ķ hug aš reisa stęrstu įlverksmišju ķ Vestur-Evrópu ķ žröngum firši į Austurlandi žar sem bśa innan viš 2000 manns. Ķ góšu samręmi viš stęrš verksmišjunnar ętlar Landsvirkjun aš byggja hęstu stķflu noršan Alpafjalla og bśa til 60 ferkķlómetra drullupoll ofan hennar. Žaš sem ekki sest til ķ Hįlslóni af 10 miljón tonna įrlegum aurframburši Jöklu mun nęgja til aš lita Lagarfljót mórautt um aldir en žangaš į aš beina móšunni miklu sem nś žeysir nišur eftir Jökuldal. Reyšarįl hf og Norsk Hydro sem bakhjarl žess getur ekki žvegiš hendur sķnar af mestu nįttśruspjöllum Ķslandssögunnar, sem nś eru undirbśin į Austurlandi. Sś spurning brennur lķka į forrįšamönnum lķfeyrissjóša og fólkinu sem žar įvaxtar sitt pund hvort leggja eigi sameiginlegar eignir žess og ellitryggingu ķ fįrįnlegustu fjįrfestingu sem komiš hefur til tals į Ķslandi, risaįlverksmišju į Reyšarfirši. Grandvarir menn hafa reikaš śt aš til verksmišjunnar og žess sem viš į aš éta žurfi 300 miljarša króna į nęstu 12 įrum, gott betur en öll śtgjöld samkvęmt fjįrlögum rķkisins ķ įr.

Ósjįlfbęrt glapręši

Frį žvķ ķ fyrrasumar hafa žeir Reyšarįlsmenn veriš aš efna ķ skżrslu um sķna framtķšarsżn og hefur almenningur og félagasamtök haft rétt til athugasemda aš undanförnu. Skipulagsstofnun mun vęntanlega kveša upp sinn śrskurš 10. įgśst 2001. Vissulega er mįliš stórt og nokkuš margbrotiš en žó einfalt ķ raun og engum ofraun aš hafa į žvķ skošun. Spurningin sem viš blasir er hvort menn telja rétt aš verja gķfurlegum fjįrmunum ķ umrędda fabrikku į Reyšarfirši og spilla ķ leišinni aš stórum hluta nįttśrufari Fljótsdalshérašs og hįlendisins inn af žvķ allt til jökla. Vešurstofa Ķslands segir okkur aš óhagstęšari stašur en Reyšarfjöršur sé vandfundinn į Ķslandi undir mengandi išnaš. Óvķša er logn og hęgvišri jafn rķkjandi hérlendis eins og žar milli hįrra fjalla meš tķšum hitahvörfum. Hversu mjög sem menn vanda sig ķ mengunarvörnum er veriš aš tefla į tępasta vaš, bęši fyrir lķfrķki og gagnvart žvķ fólki sem žarna er ętlaš aš bśa undir verksmišjuvegg. Įvinningurinn fyrir Austurland og žjóšarbśiš allt er tvķsżnn og óviss ķ meira lagi į skammtķmamęlikvarša. Til lengri tķma litiš er mįliš allt ósjįlfbęrt glapręši.

Rįšgjafar meš bundnar hendur

Margir hafa komiš aš athugunum einstakra žįtta verksmišjumįlsins fyrir Reyšarįl og reynt aš spį ķ spilin eins og fyrir žį hefur veriš lagt. Eitt gildasta skjališ ķ blašsķšum tališ heitir "Mat į samfélagslegum og efnahagslegum įhrifum įlvers ķ Reyšarfirši" og skrifast fyrir žvķ Nżsir ehf. Ašalhöfundurinn Sigfśs Jónsson hefur stašiš framarlega ķ eldlķnu viš aš kynna innihald skżrslu sinnar og stundum leyft sér aš ganga feti lengra en til mun ętlast af žeim sem kaupa verkiš. Žannig dylst engum sem sótt hafa kynningarfundi Reyšarįls aš undanförnu aš žessum samfélagsrżni lķst ekki meira en svo į blikuna sem NORAL-verkefninu mikla fylgir. Frekar en aš opna žį umręšu eins og hugur hans stendur til lżsti Sigfśs žvķ yfir į fundi į Hótel Sögu 14. jśnķ sķšastlišinn aš sem vinnumašur Reyšarįls hefši hann bundnar hendur. Žaš var hraustlega męlt meš stjórnarformann Reyšarįls og fleiri verkkaupa į įheyrendabekkjum. Sigfśs er žarna engan veginn einn į bįti, žótt misjafnlega hįtti til į einstökum fręšasvišum sem leggja ķ žaš stóra pśkk sem matsskżrslur kallast. Žessa ašstöšu žarf almenningur aš skilja og lįta ekki sérfręšivašalinn villa sér sżn meira en efni standa til. Skżrsla Nżsis ehf. er žó altént rituš į ķslensku mįli, en drjśgur hluti af fylgiefni matsskżrslu Reyšarįls ehf. er į enskri tungu og ķ fęstum tilvikum orš meš į ķslensku. Hver žeim ósköpum ręšur veit ekki sį sem hér heldur į penna.

Dżrkeypt einnotalausn

Yfirlżst markmiš žeirra stjórnmįlamanna sem įbyrgš bera į NORAL-"višskiptahugmyndinni" sem svo er kölluš er aš bjarga Austurlandi ķ brįš og lengd. Hafa žeir hengt allt upp į einn žrįš, fylgismenn sķna og sveitarstjórnir og sjįlfa sig meš. Enginn hefur hins vegar komist aš žvķ hvort festa sé į bak viš meint haldreipi og grunar żmsa aš žetta sé blįžrįšur. Samt į aš beita öllum rįšum til aš koma NORAL af staš meš illu eša góšu og allir sjį aš róinn er pólitķskur lķfróšur. En til hvers į žetta aš leiša? Ķ skżrslunum lesum viš aš eftir 12 įr og 300 žśsund miljóna fjįrśtgjöld sé žess aš vęnta aš um eitt žśsund störf verši til į Reyšarfirši og grennd. Jafnvel megi bśast viš aš fólkinu fjölgi um 2-3 žśsund manns žegar upp er stašiš. Enginn af sérfręšingum Reyšarįls hefur hins vegar fengiš leyfi til aš spį ķ, hversu margir muni nota tękifęriš eftir uppgripavinnu og hękkaš fasteignaverš til aš koma sér fyrir annars stašar. Žašan af sķšur hafa menn leitt getum aš žvķ hversu mörg fyrirtęki leggi upp laupana ķ žeim darrašardansi sem einkenna myndi byggingartķma nęstu įra. Mannaflažörfin ķ NORAL er talin vera um 6000 įrsverk, žar af um 2000 įrsverk į įrinu 2005! Žetta Klondike stendur til aš innleiša į svęši žar sem lķtiš sem ekkert atvinnuleysi hefur veriš undanfariš. Žegar rykiš sķšan fellur standa Austfiršingar eftir meš įlverksmišju sem einnotalausn, dżrkeypta myndi margur telja.

Allsherjarašhald annars stašar

Žaš dylst engum sem horfir į žetta dęmi aš lķtiš svigrśm yrši til athafna og fjįrfestinga į Ķslandi utan Miš-Austurlands į mešan NORAL-verkefniš geystist fram nęstu 12 įrin eša ķ žrjś kjörtķmabil. Žar og ekki annars stašar verša hlutirnir aš gerast eigi NORAL aš ganga upp verklega og samfélagslega. Auk risavirkjana og verksmišja žarf aš reisa 900 ķbśšir, 18 žśsund fermetra ķ atvinnuhśsnęši, stórskipahöfn, jaršgöng og vegabętur meš tilheyrandi fjįrframlögum śr rķkissjóši og lįntökum fįmennra sveitarfélaga. Allt žetta og meira til er skilyrši žess aš mati Reyšarįls hf aš hęgt sé aš leggja upp ķ ęvintżriš mikla, safna fólki ķ verksmišjuna og sjį žvķ fyrir žaki yfir höfušiš. Um žessa 5-įra įętlun hefur hins vegar veriš fremur hljótt og óvķst aš hśn hafi veriš kynnt fyrir žingmönnum stjórnarflokkanna, kannski er hśn ekki einu sinni til nema hjį Reyšarįli hf. Forstjóri Žjóšhagsstofnunar hefur žó vęntanlega heyrt af henni, žvķ aš hann er formašur samrįšsnefndar um NORAL-verkefniš og į vęntanlega aš stilla allt žetta af svo vel fari og veršbólga og žensla fari ekki śr böndum meira en oršiš er.

Mengun frį tveimur risaverksmišjum

Fljótsdalshéraš įsamt öręfum sķnum yrši skiliš eftir ķ sįrum ķ žįgu Reyšarįls, Landsvirkjun į aš sjį fyrir žvķ. Reyšfiršingum er hins vegar ętlaš aš žola mengunina frį 420 žśsund tonna įlverksmišju og 223 žśsund tonna rafskautaverksmišju. Sś sķšartalda heyršist fyrst nefnd į įrinu sem leiš en nś er hśn af Reyšarįli hf. talin ómissandi fyrir fyrirtękiš af hagkvęmniįstęšum. Umhverfislega er žar hins vegar į feršinni tvķsżnn glašningur, žvķ aš žessi bikstöš er vęgast sagt mjög varhugaverš, sendir m.a. frį sér um 2 tonn af PAH-efnum įr og sķš śt ķ Austfjaršažokuna. Žótt Hydro Aluminium as leggi til skįrri hreinsibśnaš en sést hefur ķ öšrum įlverksmišjum hérlendis veldur stęrš verksmišjanna žvķ aš magn mengandi efna sem frį žeim kęmi minnkar ekki aš sama skapi. Mest munar um losun 770 žśsund tonna af gróšurhśsalofti įrlega sem engar mótašgeršir eru fyrirhugašar gegn og setur sś mikla mengun stöšu Ķslands samkvęmt Rammasamningnum um loftslagsbreytingar ķ uppnįm. Vegna vothreinsunar į brennisteinssamböndum berast krabbameinsvaldandi PAH-efnasambönd til sjįvar meš afleišingum sem erfitt er aš sjį fyrir. Žį falla til ef NORAL veršur aš veruleika um 10 žśsund tonn af mjög varhugaveršum kerbrotum įrlega, en žau į aš urša skammt frį sjó sen taka skal viš frįrennslinu. Verši af byggingu įlverksmišjunnar er ólķklegt aš marga fżsi aš stofna til fiskeldis ķ Reyšarfirši, žó ekki vęri nema vegna markašslegrar įhęttu og ótta viš mengun.

Nżtum orkulindirnar af varfęrni

Ekkert er efnahag og umhverfi į Ķslandi hęttulegra žessi įrin en stórišjustefnan sem stjórnvöld magna nś meira en nokkru sinni fyrr. Ķ staš óvęgins hernašar gegn landinu eigum viš aš nżta orkulindirnar af varfęrni og įtta okkur į aš žęr eru miklu takmarkašri en Landsvirkjun og stórišjutalsmenn lįta ķ vešri vaka. Hver virkjun sem nś er rįšstafaš til žungaišnašar žżšir meiri umhverfislegar fórnir žegar lķšur į žessa öld. Losun gróšurhśsalofts sem įlvinnslunni og annarri stórišju fylgir er jafnframt aš setja Ķsland śt ķ horn ķ samfélagi žjóša ekki ósvipaš og Bandarķkin vegna stefnu Bush ķ loftslagsmįlum. Žau fįu störf sem stórišjunni fylgja eru alltof dżru verši keypt. Hugmyndin um risaįlbręšslu Reyšarįls er ok sem Austfiršingar ęttu aš hrista af sér sem fyrst meš stušningi sem flestra annarra Ķslendinga.

Hjörleifur Guttormsson

 

 


Til baka | | Heim