Hj÷rleifur Guttormsson 31. október 2001

Vi­bˇtarg÷gn um Kßrahnj˙kavirkjun

Breyta efnislega engu frß matsskřrslu Landsvirkjunar.
┌rskur­ur Skipulagsstofnunar ß a­ standa ˇhagga­ur.

Ůetta er ni­ursta­a undirrita­s eftir a­ hafa kynnt sÚr kŠrug÷gn Landsvirkjunar til umhverfisrß­herra frß 4. september og 12. oktˇber 2001. ═ ni­urst÷­u athugasemda sem Úg hef sent umhverfisrß­herra stendur eftirfarandi:

Ůrßtt fyrir allmiki­ umfang ■essara gagna bŠtir innihald ■eirra efnislega litlu vi­ ■ß mynd af umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar sem dregin var upp Ý matsskřrslu Landsvirkjunar Ý maÝ 2001.

Vakin er athygli ß lÝklegu vanhŠfi umhverfisrß­herra til a­ ˙rskur­a Ý kŠrumßlum vegna Kßrahnj˙kavirkjunar.

Ůß sta­festa framl÷g­ g÷gn Lansdvirkjunar ■a­ sem undirrita­ur hefur ß­ur vaki­ athygli ß, a­ efnahagsleg ßhrif framkvŠmdar eru ekki hluti af mati ß umhverfisßhrifum l÷gum samkvŠmt. Me­ ■vÝ er fallinn helsti bur­arßs Ý matsskřrslu Landsvirkjunar sem rÚttlŠta ßtti ÷ll nßtt˙ruspj÷llin.

Eftir stendur ˇhagga­ a­ Kßrahnj˙kavirkjun er ˇafturkrŠf framkvŠmd sem hef­i Ý f÷r me­ sÚr gÝfurlega umhverfisr÷skun ß FljˇtsdalshÚra­i og hßlendinu su­ur undir Vatnaj÷kul. ┴ mŠlikvar­a laga nr. 106/2000 myndi virkjunin valda umtalsver­um umhverfisßhrifum og ■a­ meiri en nokkur ÷nnur framkvŠmd sem hugmyndir hafa komi­ fram um hÚrlendis. ┌rskur­ur Skipulagsstofnunar frß 1. ßg˙st 2001 ■ar sem lagst er gegn virkjuninni hlřtur ■vÝ a­ standa ˇhagga­ur.

Athugasemdir mÝnar til umhverfisrß­herra fara hÚr ß eftir Ý heild sinni:


Umhverfisrß­uneyti­
Siv Fri­leifsdˇttir umhverfisrß­herra
VonarstrŠti 4
150 ReykjavÝk

Efni: Athugasemdir "vegna gagna sem hafa a­ geyma nřjar upplřsingar um mat ß umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar, allt a­ 750 MW", sbr. auglřsingu rß­neytisins 3. oktˇber 2001.

Efnisyfirlit:

  1. Nřtt matsferli ß vegum umhverfisrß­uneytis
  2. Ë­agoti­ Ý mati ß Kßrahnj˙kavirkjun
  3. Kßrahnj˙kavirkjun ˇhß­ orkukaupanda
  4. Vogarskßla-a­fer­ Landsvirkjunar og ums÷gn VBB-VIAK
  5. VanhŠfi umhverfisrß­herra
  6. ËafturkrŠf framkvŠmd - ekki vistvŠn orka
  7. Engar mˇtvŠgisa­ger­ir vi­ Hßlslˇn duga
  8. Samveita j÷kulßnna ˇrÚttlŠtanleg
  9. Vistkerfi og umhverfi Lagarfljˇts og J÷klu
  10. ËvistvŠnar uppgrŠ­sluhugmyndir
  11. Landslag og vÝ­erni
  12. Sker­ing fossa og straumvatna
  13. VatnalÝf og grˇ­ur
  14. Ůjˇ­gar­ur og fer­a■jˇnusta
  15. N˙llkostur
  16. Rammaߊtlun og framfer­i stjˇrnvalda
  17. SamfÚlagsleg ßhrif
  18. Efnahagsleg og ■jˇ­hagsleg ßhrif
  19. "ŮŠttir sem hafa litla ■ř­ingu"
  20. Vistger­ir ß ofanver­um M˙la og Hraunum
  21. Ni­ursta­a

Fylgiskjal: Athugasemdir undirrita­s til Skipulagsstofnunar, dags. 14. j˙nÝ 2001, vegna matsskřrslu Landsvirkjunar um Kßrahnj˙kavirkjun

1. Nřtt matsferli ß vegum umhverfisrß­uneytis

┴stŠ­a er til a­ gagnrřna ■ß mßlsme­fer­ umhverfisrß­herra a­ efna til nřs matsferlis um Kßrahnj˙kavirkjun ß vegum rß­uneytisins me­ ■vÝ a­ taka vi­ nřjum g÷gnum frß framkvŠmdara­ila og veita honum Ýtreka­ fresti til a­ skila inn vi­bˇtarg÷gnum. Ekki er gert rß­ fyrir slÝkri mßlsme­fer­ Ý l÷gum nr. 106/2000 um mat ß umhverfisßhrifum og h˙n setur l÷gformlega mßlsme­fer­ ˙r skor­um. ═ sta­ ■ess a­ hefja nřtt matsferli hef­i umhverfisrß­herra, e­a annar tilkvaddur teldi rß­herra sig vanhŠfan, ßtt a­ taka efnislega ß fyrirliggjandi kŠrum. Mßlsme­fer­ sem hÚr er efnt til er ekki sÝst tvÝsřn ■egar liti­ er til umfangs mßlsins en einnig vegna fordŠmisgildis og rÚttarst÷­u framvegis Ý hli­stŠ­um mßlum. Teldi rß­herra ■÷rf ß nřju matsferli var honum Ý lˇfa lagi­ a­ ˙rskur­a ■annig a­ framkvŠmdara­ila vŠri gert, ef honum svo sřndist, a­ leggja fram nřja matsskřrslu sem fari­ hef­i Ý marka­an farveg samkvŠmt l÷gum um mat ß umhverfisßhrifum.

2. Ë­agoti­ Ý mati ß Kßrahnj˙kavirkjun

Matsferli vegna Kßrahnj˙kavirkjunar hefur frß upphafi einskennst af ˇ­agoti og tÝma■r÷ng sem bitna­ hefur ß e­lilegri mßlsme­fer­ og umfj÷llun um ■etta stˇrmßl. TÝmaߊtlun Landsvirkjunar var ■egar vi­ mˇtun matsߊtlunar gagnrřnd af undirritu­um og m÷rgum ÷­rum. S˙ sta­a sem n˙ liggur fyrir hefur sta­fest rÚttmŠti ■essarar gagnrřni, ekki sÝst sß reytingur af "Ýtarlegri g÷gnum" sem Landsvirkjun hefur veri­ a­ senda rß­uneytinu Ý framhaldi af kŠru sinni. FyrirtŠki­ ber ßsamt stjˇrnv÷ldum alla ßbyrg­ ß ■vÝ a­ tÝmi til undirb˙nings mats ß umhverfisßhrifum virkjunarinnar skuli hafa veri­ metinn algj÷rlega ˇraunsŠtt og gefur ■a­ ekki tilefni til sÚrme­fer­ar eftir ß eins og rß­uneyti­ er n˙ a­ efna til. Ůa­ breytir hins vegar ekki ■eirri ni­urst÷­u sem Skipulagsstofnun hefur komist a­ Ý ˙rskur­i sÝnum.

3. Kßrahnj˙kavirkjun ˇhß­ orkukaupanda

TvÝskinningur hefur veri­ Ý mßlafylgju framkvŠmdara­ila frß upphafi. Ëska­ hefur veri­ formlega eftir mati ß Kßrahnj˙kavirkjun ˇhß­ ■vÝ hva­a fyrirtŠki yr­i kaupandi raforku frß virkjuninni og hvar slÝkur kaupandi yr­i sta­settur. Jafnhli­a hefur mßli­ veri­ reki­ undir formerki NORAL-verkefnisins, sem gerir rß­ fyrir a­ orka frß Kßrahnj˙kavirkjun ver­i seld ßlverksmi­ju ß Rey­arfir­i Ý eigu Rey­arßls hf. SÝ­artalda samhengi­ flÚttast inn Ý matsskřrslu Landsvirkjunar og vi­bˇtarg÷gn, m. a. "minnisbl÷­" nr. 16. og 17. me­ stjˇrnsřslukŠru "Greinarger­ um efnislega ■Štti" frß 4. september 2001. ËvÝst er a­ nokkurntÝma ver­i reis ßlverksmi­ja ß Rey­arfir­i. Hins vegar eru stjˇrnv÷ld um ■essar mundir a­ plŠgja akurinn fyrir ßlverksmi­jur annars sta­ar ß landinu, n˙ sÝ­ast vi­ Eyjafj÷r­. Landsvirkjun vill geta rß­stafa­ raforku frß Kßrahnj˙kavirkjun hvert ß land sem er a­ fengnum tilskyldum leyfum. Margir Austfir­ingar hafa stutt undirb˙ning Kßrahnj˙kavirkjunar Ý samhengi NORAL-verkefnisins ■rßtt fyrir miklar umhverfisfˇrnir. ËlÝklegt ver­ur a­ telja a­ ■eir hinir s÷mu myndu sty­ja framkvŠmdina ef selja Štti orku frß virkjuninni ˙t fyrir fjˇr­unginn. Mßlatilb˙na­ur Landsvirkjunar og stjˇrnvalda er a­ ■essu leyti ˇsi­legur og ˇtŠkur.

4. Vogarskßla-a­fer­ Landsvirkjunar og ums÷gn VBB-VIAK

VÝsa­ er til t÷luli­ar 3 Ý athugasemdum undirrita­s til Skipulagsstofnunar dags. 14. j˙nÝ 2001. Ůar bendi Úg ß a­ a­fer­afrŠ­i og ni­ursta­a Landsvirkjunar Ý matsskřrslu sÚ andstŠ­ l÷gum nr. 106/2000 um mat ß umhverfisßhrifum. Ekki sÚ lagasto­ fyrir a­ meta meintan efnahagslegan ßvinning af Kßrahnj˙kavirkjun ß mˇti umhverfisspj÷llum af framkvŠmdinni. Undir ■etta sjˇnarmi­ er Ý raun teki­ Ý minnisbla­i 21 frß VBB-VIAK: Comments regarding EIA Report Requirements - overall Content, Economic Assessment and Alternatives. Ůar segir m.a. Ý Ýslenskri ■ř­ingu Einars S. Arnalds, Ý kafla 5 Efnahagslegt mat ß umhverfisßhrifum:

"Vegna [■essara] athugasemda var ■a­ teki­ til athugunar a­ fella efnahagslegt mat inn Ý mati­ ß umhverfisßhrifum en ni­ursta­an var­ s˙ a­ slÝkt mat vŠri utan ■ess svi­s sem tekur til mats ß umhverfisßhrifum. ═ vi­auka 24 vi­ skřrsluna um mat ß umhverfisßhrifum er nßnar greint frß ■eim r÷kum sem lßgu a­ baki ■essari ßkv÷r­un. Eftirfarandi texti er ˙r ■essum vi­auka: " ... ŮvÝ er ■a­ ßlit margra hagfrŠ­inga og umhverfisverndarsinna a­ efnahagslegt mat ß umhverfisßhrifum (t.d. skilyrt ver­mŠtamat) innan kostna­ar-nytjagreiningar hafi ekkert gildi, og a­ ef vega eigi umhverfisßhrif ß mˇti hagfÚlagslegum ßhrifum Štti a­ gera ■a­ ß ÷­rum forsendum en t÷lulegum

A­ ■vÝ er var­ar l÷g um umhverfismat ber a­ geta ■ess a­ engin ßkvŠ­i eru um efnahagslegt mat ß umhverfisßhrifum Ý EvrˇpurÚtti nÚ Ý evrˇpskum reglum um gˇ­ vinnubr÷g­ vi­ ger­ umhverfismats ... Ni­ursta­an er ■vÝ s˙ a­ mat ß umhverfisßhrifum ß fjßrhagslegum grunni sÚ utan vi­ svi­ umhverfismatsins Ý tengslum vi­ Kßrahnj˙kavirkjun, bŠ­i me­ hli­sjˇn af l÷gum og gˇ­um vinnubr÷g­um vi­ mat ß umhverfisßhrifum"." [s. 5-6 Ý minnisbla­i 21] ...
SÝ­ar segir (s. 7-8):
"... Ůa­ ber a­ Ýtreka ■a­ a­ fjßrhagslegt mat hefur ekki tÝ­kast ß ═slandi og annars sta­ar Ý Evrˇpu vi­ mat ß umhverfisßhrifum og athugasemdir Skipulagsstofnunar [vi­ till÷gu a­ matsߊtlun og Ý febr˙ar 2001] gßfu til kynna a­ ekki vŠri krafist fjßrhagslegs mats ... ┴ grundvelli gˇ­ra vinnubrag­a vi­ mat ß umhverfisßhrifum, bŠ­i ß ═slandi og annars sta­ar Ý Evrˇpu, og me­ samrß­sskj÷l frß Skipulagsstofnun Ý huga, var komist a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ efnahagslegt mat ß umhverfisßhrifum lŠgi utan svi­s mats ß umhverfisßhrifum."
Ekki er hŠgt a­ or­a ■a­ skřrar en hÚr er gert af ■essum erlenda a­alrß­gjafa Landsvirkjunar Helenu Dahlgren-Craig, a­ l÷g um mat ß umhverfisßhrifum nr. 106/2000 og EvrˇpurÚttur sem ■au eru Ý einu og ÷llu reist ß gerir ekki rß­ fyrir a­ meintur efnahagslegur ßvinningur sÚ hluti af mati ß umhverfisßhrifum e­a sÚ nota­ur til a­ vega ß mˇti umhverfisßhrifum Ý skilningi laganna. Ůa­ gerir ■ˇ Landsvirkjun a­ bur­arßsi Ý sinni matsskřrslu.

5. VanhŠfi umhverfisrß­herra

Ůa­ blasir vi­ a­ umhverfisrß­herra sem a­ili a­ rÝkisstjˇrn sem hefur gert NORAL-verkefni­ a­ sÝnu hjartans mßli er vanhŠfur til a­ ˙rskur­a Ý kŠrumßli ■vÝ sem hÚr um rŠ­ir. Ătti ■vÝ fyrr en seinna a­ leita annarra rÚttar˙rrŠ­a. ŮvÝ fyrr sem rß­herrann gerir sÚr grein fyrir ■essu ■eim mun betra fyrir alla mßlsa­ila.

6. ËafturkrŠf framkvŠmd - ekki vistvŠn orka

Ůau g÷gn og greinarger­ir sem Landsvirkjun hefur lagt inn Ý tengslum vi­ stjˇrnsřslukŠru breyta engu um ■a­ meginatri­i a­ Kßrahnj˙kavirkjun er ˇafturkrŠf og ˇsjßlfbŠr framkvŠmd. Aflei­ing ■ess er me­al annars a­ orka frß virkjuninni getur ekki falli­ undir skilgreiningar sem sjßlfbŠr e­a endurnřjanleg vistvŠn orka og Kßrahnj˙kavirkjun uppfyllir ■vÝ engan veginn ■ß fyrirvara sem Štla­ er a­ fylgji "Ýslenska ßkvŠ­inu" sem stjˇrnv÷ld vŠnta a­ fß sam■ykkt sem hluta af Kyˇtˇbˇkuninni. Af ■vÝ lei­ir a­ ÷ll losun grˇ­urh˙salofttegunda frß verksmi­jum sem gengju fyrir orku frß Kßrahnj˙kavirkjun yr­i a­ skrifast ß almennar losunarheimildir ═slands.
Flokkun h÷funda greinarger­ar Landsvirkunar ß umhverfisßhrifum Ý ■rennt (MikilvŠgustu ■Šttir matsins. A­rir ■Šttir matsins. ŮŠttir sem hafa litla ■ř­ingu) er afar misvÝsandi og gagnrřniver­. SÚst ■a­ me­al annars ef liti­ er ß efnisyfirlit ß sÝ­u 1 og hva­ tali­ er upp undir "A­rir ■Šttir matsins" en ■ar eru undirfyrirsagnir m.a.: SjˇnrŠn ßhrif og ˇsnortin vÝ­erni; Fer­amßl, ˙tivist og ■jˇ­gar­shugmyndir; Hreindřr; Fossar; Sethjallar Ý Hßlslˇni. Ef eitthva­ er undirstrikar ■essi upptalning ■au gÝfurlegu og fj÷l■Šttu ßhrif sem lei­a af ■essari virkjunarhugmynd. Sjß einnig t÷luli­ 19, "ŮŠttir sem hafa litla ■ř­ingu".

7. Engar mˇtvŠgisa­ger­ir vi­ Hßlslˇn duga

Hßlslˇn sem uppista­a Ý virkjunarhugmyndinni er ˇafturkrŠf framkvŠmd. Ůa­ yfirklˇr sem birtist Ý framsettum hugmyndum um mˇtvŠgisa­ger­ir undirstrikar enn frekar en ß­ur ■ß gÝfurlegu umhverfisr÷skun sem lˇni­ lei­ir af sÚr og hversu vonlaust er a­ Štla me­ tŠknilegum a­ger­um a­ fyrirbyggja ßfok, uppblßstur og grˇ­urskemmdir ˙t frß b÷kkum ■ess. Samanbur­ur vi­ ÷nnur mi­lunarlˇn hÚrlendis eins og t.d. Bl÷ndulˇn er ekki marktŠkur ■ar e­ um allt a­ra og meiri vatnsbor­ssveifu yr­i a­ rŠ­a, auk ■ess sem samsetning og ■ykkt jar­vegs er ÷nnur vi­ Hßlslˇn en ß Eyvindarsta­ahei­i. Ůar vi­ bŠtast a­rar ve­urfarsa­stŠ­ur me­ langtum minni ˙rkomu ß Vestur÷rŠfum/Kringilsßrrana en ß hei­um Ý H˙navatnssřslum e­a ß Mi­hßlendinu sunnan j÷kla. ŮvÝ er ekki hŠgt a­ yfirfŠra "reynsluni­urst÷­ur frß eldri lˇnum Landsvirkjunar" yfir ß Kßrahnj˙kavirkjun. Framlag­ar skřrslur sÚrfrŠ­inga um ■essi efni undirstrika ef eitthva­ er ˇvissuna um hvort takast megi me­ miklum tilkostna­i og tŠknib˙na­i a­ komast hjß stˇrfelldum grˇ­urskemmdum Ý grennd vi­ lˇni­ og ß Vestur÷rŠfum. Fram kemur a­ ekki er ß erlendri reynslu a­ byggja Ý ■essu efni og reynslan hÚr ß landi er stutt a­ ■vÝ er Bl÷ndulˇn var­ar og a­stŠ­ur ekki sambŠrilegar. Fullyrt er a­ vandamßlin ver­i mun minni ■egar sÝ­ari ßfanga Kßrahnj˙kavirkjunar vŠri loki­. Hafa ber Ý huga a­ engar ßkve­nar tÝmasetningar eru um ■ß framkvŠmd og raunar ˇvissa um hvort Ý sÝ­ari ßfanga ver­i rß­ist svo margt sem gegn honum mŠlir, bŠ­i a­ ■vÝ er var­ar umhverfisßhrif og litla vi­bˇt Ý orkuvinnslu.

Um ˇvissu og ßhŠttu ■vÝ samfara a­ Štla a­ treysta ß "lÝffrŠ­ilegar" mˇtvŠgisa­ger­ir til vi­bˇtar vi­ "varnargar­ fyrir sandfok" sem hugmyndir eru um a­ byggja, ■arf ekki anna­ en lesa minnisbla­ umhverfissvi­s RALA um ■a­ efni. Ůar koma fram fj÷lmargir ˇvissu■Šttir og fyrirvarar, m. a. ■÷rf ß umfangsmiklum rannsˇknum og ˇvissa um ˇŠskilegar grˇ­urbreytingar Ý kj÷lfar ßbur­argjafar.

"ŮvÝ er hŠtta ß a­ ßbur­argj÷f skili ekki tilskyldum ßrangri og hafi jafnvel neikvŠ­ ßhrif ef ekki er rÚtt a­ henni sta­i­."
Hvernig rÚtt sÚ a­ standa a­ ßbur­argj÷f til a­ minnka hŠttu ß a­ h˙n hafi neikvŠ­ ßhrif er a­ mati RALA hß­ ni­urst÷­u rannsˇkna sem ekki eru hafnar og taka langan tÝma. Ůß er bent ß a­
"ßbur­argj÷f getur dregi­ a­ sÚr sau­fÚ og auki­ beit og ■ar me­ haft neikvŠ­ ßhrif. ŮvÝ er mikilvŠgt a­ kanna lei­ir til fri­unar ■ess svŠ­is sem nŠst er lˇninu. Einnig ver­ur a­ kanna betur tengsl ßbur­ar vi­ beit hreindřra og gŠsa."
Ekki er ljˇst hvernig fri­a Štti uppgrŠ­slusvŠ­i fyrir fuglum og hreindřrum.

Vegna sau­fjßrbeitar segir:
"SlÝk fri­un er flˇki­ og tÝmafrekt ferli sem vinna ■arf a­ Ý gˇ­ri sßtt vi­ landeigendur. Kanna ■arf m÷guleika til a­ fri­a stˇr samfelld svŠ­i, m.a. Vestur÷rŠfi Ý heild, sem vŠri mikilvŠgt fyrir ■essi vistkerfi sem standa svo hßtt. Kanna ■arf samspil slÝkra a­ger­a og beitar hreindřra og atferlis ■eirra"
... o.s.frv.! Settar eru fram Ý 9 li­um "Till÷gur um rannsˇknir til a­ styrkja forsendur lÝffrŠ­ilegra varnara­ger­a" og sÚrstaklega teki­ fram a­ um langtÝmarannsˇknir sÚ a­ rŠ­a sem mi­a­ sÚ vi­ a­ standi a­ lßgmarki Ý 15 ßr. Hafa ber Ý huga a­ ߊtlun framkvŠmdara­ila gerir rß­ fyrir a­ virkjun me­ Hßlslˇni sÚ komin Ý gagni­ ßri­ 2006! Ekki er fjalla­ um ßhrif af ve­urfarssveiflum ß "lÝffrŠ­ilegar varnara­ger­ir" en augljˇst er a­ k÷ld ßr geta gert rŠktunara­ger­ir eins og ■arna eru til umrŠ­u a­ engu.

Undirrita­ur telur sig ■ekkja allvel ■a­ svŠ­i sem hÚr um rŠ­ir, grˇ­urfar og vaxtarskilyr­i. A­ mÝnu mati eru hugmyndirnar um mˇtvŠgisa­ger­ir gegn ßfoki vi­ Hßlslˇn ß heildina liti­ svo langsˇttar a­ fßtt ef nokku­ er til samj÷fnu­ar og auk ■ess lÝklegar til a­ skapa fleiri vandamßl en ■eim er Štla­ a­ leysa. Eitt slÝkt er st÷­ug umfer­ af v÷ktun og skark og hßva­i af tŠkja- og vÚlb˙na­i me­fram strandlengju lˇnsins og ■a­ einkum a­ vori og fyrripart sumars ■egar lÝfrÝki, hreindřr og fuglar eru vi­kvŠmastir fyrir truflun. Till÷gur framkvŠmdara­ila Ý matsskřrslu og framl÷g­um vi­bˇtarg÷gnum geta engan veginn talist frambŠrilegar sem mˇtvŠgisa­ger­ir gegn augljˇsri vß sem stafar af ßfoki og uppblŠstri vi­ Hßlslˇn.

8. Samveita j÷kulßnna ˇrÚttlŠtanleg

Vatnaflutningarnir miklu sem felast Ý a­ veita J÷klu austur Ý Fljˇtsdal og Lagarfljˇt og J÷kulsß Ý Fljˇtsdal vestur Ý Hßlslˇn eru ˇrÚttlŠtanlega a­ger­ hvernig sem ß hana er liti­. Si­fer­ilega geta menn ekki teki­ sÚr ■ann rÚtt a­ breyta nßtt˙rulegu vatnafari eins og hÚr er a­ stefnt me­ ■eirri fj÷l■Šttu og sumpart ˇfyrirsjßanlegu r÷skun ß nßtt˙rufari sem ■vÝ fylgdi. Jafna mß slÝku vi­ umhverfisglŠp sem ekkert stjˇrnvald hefur rÚtt til a­ fremja. Falli­ hafa h÷r­ or­ um slÝkar a­ger­ir ß fyrri tÝ­ erlendis, me­al annars samveitur stˇrfljˇta Ý SÝberÝu ß sovÚttÝmanum sem n˙ eru almennt fordŠmdar. ═slendingar Šttu a­ varast a­ feta Ý ■au fˇtspor og til ■ess standa engin r÷k a­ nÝ­ast ■annig ß nßtt˙ru landsins.

9. Vistkerfi og umhverfi Lagarfljˇts og J÷klu

Landsvirkjun sta­hŠfir sem fyrr a­ vegna fyrri ßfanga virkjunar yr­i me­alvatnshŠ­ yfir sumarmßnu­ina um 15-20 cm hŠrri eftir fyrri ßfanga virkjunar en fyrir virkjun en svipu­ e­a lŠgri a­ loknum sÝ­ari ßfanga. HÚr er um me­alt÷l a­ rŠ­a sem segja ekki hßlfa s÷gu. Ůess utan er a­eins fjalla­ um ßhrif "yfir sumartÝmann" rÚtt eins og auki­ rennsli a­ vetrarlagi skipti ekki mßli. Undirrita­ur hefur ß­ur bent ß ■au vandamßl sem skapast geta me­ str÷ndum J÷kulsßr Ý Fljˇtsdal og Lagarfljˇts vegna Ýsrasta a­ vetrarlagi vi­ hŠkka­a vatnsst÷­u. ┴hrif af breyttri grunnvatnsst÷­u eru n˙ sem ß­ur talin geta nß­ um 500 metra ˙t frß farvegi beggja vegna me­ tilheyrandi grˇ­urfars- og lÝfrÝkisbreytingum.

┴hrifin ß J÷klu ver­a einnig geysimikil ne­an stÝflu til ˇsa og birtast Ý takm÷rku­u og mj÷g ˇj÷fnu rennsli. S˙ J÷kla sem n˙ setur mestan svip ß J÷kuldal me­ ■eysingi sÝnum a­ sumarlagi myndi heyra s÷gunni til. Hugmyndir um a­ ■etta korgugasta j÷kulfljˇt landsins breytist Ý bergvatnsß, jafnvel me­ fiskrŠktarskilyr­um, eru hins vegar ˙r lausu lofti gripnar og ekki frß framkvŠmdara­ila komnar.

Ëtali­ er ■ß ■a­ sem mestu skiptir en ■a­ eru ßhrifin ß vistkerfi Lagarfljˇts og ßsřnd Fljˇtsins. ═ matsg÷gnum er, eins og Úg hef ß­ur gert athugasemdir vi­ (t÷luli­ur 18, 14. j˙nÝ til Skipulagsstofnunar), lÝti­ gert ˙r ■essum ßhrifum og ■vÝ sem Ý h˙fi er, m. a. vei­i Ý Lagarfljˇti. Ekkert nřtt er um ■etta a­ finna Ý "Ýtarlegri g÷gnum", nema ef telja Štti ■ar til "aurskolun ˙r Ufsarlˇni" sem flokka­ er me­ "Ůßttum sem hafa litla ■ř­ingu"! Ůar er ■ˇ um a­ rŠ­a sÝendurtekna a­ger­ ß 1-2ja ßra fresti , sem valda mun jafnvel vikum saman mikilli frambur­armengun Ý Fljˇtinu, draga ˙r gegnsŠi og gera Fljˇti­ enn korgugra ß me­an ß aurskolun stendur en hlytist af veitunni frß J÷klu einni saman.

"RÚtt er a­ leggja ßherslu ß a­ ekki ver­ur um aurflˇ­ a­ rŠ­a ■egar skola­ ver­ur ˙t ˙r lˇninu heldur er um a­ rŠ­a rennsli vatns me­ hßum styrk af aur ..."
lesum vi­ Ý minnisbla­i 9 "Aurskolun ˙r Ufsarlˇni". Ekki er ˇnřtt a­ fß slÝkar "Ýtarlegri upplřsingar" en tveir doktorar eru skrifa­ir fyrir plagginu.

Undirrita­ur er ˇsammßla ■vÝ sjˇnarmi­i sem fram kemur Ý minnisbla­i 13 frß Nßtt˙rufrŠ­istofnun ═slands a­ ekki hafi veri­ e­lilegt a­ rß­ast Ý rannsˇknir ß frumframlei­slu Lagarfljˇts fyrr en "... Ý tengslum vi­ v÷ktun ß lÝfrÝki fljˇtsins ef ßkv÷r­un ver­ur tekin um framkvŠmdir." Me­ ■essu er veri­ a­ afskrifa ■ř­ingarmikinn ■ßtt sem au­vita­ ßtti a­ liggja fyrir vi­ mat ß umhverfisßhrifum en ekki eftir ß. Um ■etta segir Ý umrŠddu minnisbla­i m.a.:
" ... vill Nßtt˙rufrŠ­istofnun ═slands benda ß a­ me­ sřnat÷ku ß nokkrum st÷­um Ý Lagarfljˇti sem stŠ­i frß vori fram ß haust vŠri hŠgt a­ fß gˇ­a nßlgun ß hversu mikil frumframlei­sla er Ý fljˇtinu. Jafnframt mŠtti fß gˇ­a hugmynd um hver magnbundin ßhrif Kßrahnj˙kavirkjunar yr­u ß framlei­sluna. ŮŠr rannsˇknir sem hÚr er drepi­ ß eru dřrar og umfang ■eirra kynni a­ vera ßlÝka og allar ■Šr rannsˇknir ß vatnalÝfi sem framkvŠmdar voru Ý tengslum vi­ mat ß umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar sumari­ 2000. ŮŠr eru hins vegar ein helsta forsenda ■ess a­ hŠgt sÚ a­ meta me­ meiri vissu ßhrif virkjunar ß vatnalÝf Ý lagarfljˇti, ■ar me­ talda fugla...".
Ůa­ ber nřrra vi­ ef sparna­arhugmyndir eru farnar a­ rß­a fer­inni Ý nafni Landsvirkjunar Ý tengslum vi­ Kßrarhnj˙kavirkjun!

10. ËvistvŠnar uppgrŠ­sluhugmyndir

Fram kemur Ý vi­bˇtarg÷gnum, sbr. 4. 3 UppgrŠ­slua­ger­ir og landbŠtur, a­ "Landsvirkjun telur sanngjarnt a­ fyrirtŠki­ komi a­ almennum a­ger­um Ý landbˇtum ß svŠ­inu til a­ vega ß mˇti ßhrifum Hßlslˇns ß grˇ­ur og vistger­ir". ═ ■vÝ sambandi er tala­ um ßbur­argj÷f m.a. ß aura J÷kulsßr ß Dal Ý J÷kulsßrhlÝ­ og Hrˇarstungu, ßreyrar sama vatnsfalls milli Hvannßr og Hjar­arhaga, ßreyrar ne­an Hnitaspor­s og a­ bera ß rofja­ra, moldir og mela ofan vi­ samfelldan grˇ­ur Ý d÷lum og daladr÷gum ß Vestur÷rŠfum og Ý Br˙ard÷lum og ofan vi­ Br˙. - HÚr eru ß fer­inni fyrirŠtlanir sem ˇvÝst er a­ skili ■vÝ sem menn kunna a­ hafa Ý huga. ┴bur­argj÷f ß ˙thaga og mela getur ekki talist vistvŠn a­ger­ og spurning um hvert er markmi­i­ me­ slÝku. UppgrŠ­sla me­ ßrlegri ßbur­argj÷f ß hei­al÷nd Ý H˙navatnssřslu Šttu a­ vera m÷nnum vÝti til varna­ar. SÚ um ofbeit a­ rŠ­a og aflei­ingar hennar ■arf a­ breg­ast vi­ me­ ■vÝ fyrst og fremst a­ takmarka beitarßlag.

11. Landslag, vÝ­erni og jar­myndanir

═ matsskřrslu Landsvirkjunar kemur fram afar lÝtill skilningur ß gildi ˇraska­s landslags og vÝ­erna og ßhrif virkjunarframkvŠmda ß landslag og jar­frŠ­iminjar. Kom fyrir ekki a­ Ý sÚrfrŠ­iskřrslu S30 me­ matsskřrslu eftir Sigmund Einarsson (Jar­frŠ­ilegar nßtt˙ruminjar ß ßhrifasvŠ­i Kßrahnj˙kavirkjunar, 52 bls., ˙tdrßttur Ý V14) voru ■essir ■Šttir dregnir skřrt fram en r÷tu­u Ý litlum mŠli inn Ý sjßlfa matsskřrsluna. A­ mati undirrita­s bÝ­ur Ýmynd alls svŠ­isins frß Hraunum vestur undir Kverkß og Kreppu stˇrfelldan hnekki og takmarkast ■a­ ekki vi­ bein mannvirkjasvŠ­i og nŠsta nßgrenni ■eirra heldur tekur til svŠ­isins sem heild. Vi­horf til jar­frŠ­iminja kemur m. a. fram Ý ■eirri "huggun" Ý vi­bˇtag÷gnum a­ rannsaka megi sethjallana Ý lˇnstŠ­i Hßlslˇns, ß­ur en ■eim ver­i s÷kkt. Rannsˇknir ß slÝkum nßt˙rufyrirbŠrum og ■vÝ sem ■au hafa a­ geyma fara ekki fram Ý eitt skipti fyrir ÷ll, en sethjallarnir eru taldir b˙a yfir merkri s÷gu m. a. um loftslagsbreytingar auk ■ess sem ■eir b˙a yfir stˇrkostlegum formum, ■ar sem sjˇn er s÷gu rÝkari.

Gagnlegt er yfirlit frß Nßtt˙rufrŠ­istofnun Ý minnisbla­i 13 (s. 13) um ßhrif ß landslag og verndargildi og dregur ■a­ yfirlit) vart ˙r ni­urst÷­u Skipulagsstofnunar Ý ˙rskur­i hennar frß 1. ßg˙st 2001 um Kßrahnj˙kavirkjun.

12. Sker­ing fossa og straumvatna

FramkvŠmdara­ila er ekki ljˇst hva­ Skipuagsstofnun finnist vanta ß upplřsingar um ßhrif virkjunarinnar ß fossa. Til a­ bŠta ˙r ■essu "... fylgir hÚr ß eftir yfirlit yfir umfj÷llun ofangreindrar sÚrfrŠ­iskřrslu um fossa og breytingar ß rennsli Ý ■eim. Einnig er til gl÷ggvunar sett fram tafla me­ yfirliti fossa, helstu breytingar sem ver­a ß rennsli Ý ■eim og m÷guleika ß a­ střra rennsli um fossana ■egar sÚ­ ver­ur a­ Hßlslˇn muni fyllast." - HÚr er a­ finna lřsandi dŠmi um ■au "Ýtarlegu g÷gn" sem fylla tvŠr ■ykkar m÷ppur, en eru ■egar innihaldi­ er sko­a­ harla lÝtil vi­bˇt vi­ efni matsskřrslu. Reynt er a­ draga fj÷­ur yfir gÝfurlega sker­ingu ß fossasafni Austurlands en virkjunin sker­ir e­a tekur fyrir rennsli Ý ß anna­ hundra­ fossum. Ůannig eru t.d. Keldurßrfossar hßtt Ý 20 talsins sameina­ir undir einu heiti Ý t÷flu, sleppt a­ minnast ß fossa Ý m÷rgum ßm ß Hraunum og Jˇnsfoss einn nefndur ˙r Bessasta­aß. - Ůß er ■a­ umhugsunarefni a­ hÚr eru menn komnir ˙t Ý hugmyndafrŠ­i "t˙ristabununnar", ■.e. rŠ­a m÷guleika ß a­ střra rennsli um fossa eftir virkjun. SlÝkt var rŠtt a­ ■vÝ er Gullfoss var­ar fyrir 20-30 ßrum en slÝk umrŠ­a hefur hljˇ­na­ nokku­ sÝ­an.

13. VatnalÝf og grˇ­ur

┴­ur hefur veri­ minnst ß vanmeti­ vistkerfi Lagarfljˇts. ═ yfirliti me­ "Ýtarlegri g÷gnum" framkvŠmdara­ila (6.4) eru ßhrif ß lÝfrÝki Ý v÷tnum tekin sem dŠmi um "sta­bundin ßhrif sem ver­a a­ teljast lÝtil Ý vÝ­ara samhengi" mi­a­ vi­ vŠgi ■eirra Ý umfj÷llun Skipulagsstofnunar og ˙rskur­. Um vatnasvi­ J÷klu segir Landsvirkjun m. a.:

"Ůessi ßhrif eru sta­bundin, en geta a­ mati Landsvirkjunar engan veginn talist tilt÷kumßl Ý vÝ­ara samhengi, t. d. ß landsvÝsu."
Anna­ dŠmi ˙r vi­bˇtarefni Landsvirkjunar (6.4) ■ar sem segir:
"Ef haf­ur er Ý huga sß fj÷ldi vatna, ßa og lŠkja sem er a­ finna ß Fljˇtsdalshei­i ver­ur ekki hjß ■vÝ komist a­ ßlykta a­ ■ˇ a­ sta­bundin ßhrif ß veituv÷tnin sjßlf geti veri­ mikil, ■ß sÚu ■essi ßhrif lÝtil ß hÚra­svÝsu og ˇveruleg ß landsvÝsu." -
Spyrja mß hva­a tilgangi ■jˇni a­ setja svona rugl ß bla­ sem Ý "greinarger­ um efnislega ■Štti". Vi­komandi hafa ekki haft fyrir ■vÝ a­ setja sig inn Ý eigin skřrslur um vatnalÝf, m.a. ßgŠtt verk Hilmars J. Malmquist sem fylgdi upphaflegri matsskřrslu e­a umfj÷llum Sk˙la Sk˙lasonar skˇlastjˇra ß Hˇlum um sama efni ß vettvangi Landsverndar (sjß heimsÝ­u) sÝ­astli­i­ vor. - Spar­atÝningur framkvŠmdara­ila ˙r minnisbla­i 13 frß Nßtt˙rufrŠ­istofnun ═slands vir­ist ■jˇna ■eim tilgangi einum Ý ■essum vi­bˇtarg÷gnum a­ draga fj÷­ur yfir stˇrfelld ßhrif virkjunarframkvŠmdanna ß lÝfrÝki, ekki sÝst grˇ­ur.

14. Ůjˇ­gar­ur og fer­a■jˇnusta

Umfj÷llun matsskřrslu Landsvirkjunar um ■jˇ­gar­ og fer­a■jˇnustu var afar visin og beindist ÷ll Ý ■ß ßtt a­ saman gŠti fari­ virkjun og stofnun ■jˇ­gar­s. Vi­bˇtarg÷gn bŠta hÚr engu vi­ ef frß er tali­ minnisbla­ 18, athugasmdir Landmˇtunar vegna ˙rskur­ar Skipulagsstofnunar. Efni ■ess er lÝti­ anna­ en Ýtrekun ß fyrri sjˇnarmi­um Ý sÚrfrŠ­iskřrslu me­ matsskřrslu Landsvirkjunar. Ekkert er ■ar minnst ß ßhrif Kßrahnj˙kavirkjunar ß fyrirhuga­an Vatnaj÷kuls■jˇ­gar­ og liggja ■ˇ fyrir till÷gur um a­ vÝ­ernin nor­an Vatnaj÷kuls, frß Lˇns÷rŠfafri­landi vestur Ý Vonarskar­ ver­i hluti hans. Fjalla­ er nokku­ um till÷gu NAUST um SnŠfells■jˇ­gar­ en horft fram hjß ■eirri sta­reynd a­ s˙ tillaga ger­i rß­ fyrir a­ Hafrahvammaglj˙fur yr­u ß vesturm÷rkum ■jˇ­gar­sins og ■ar me­ hluti hans frß byrjun, hli­stŠtt J÷kulsßrglj˙frum Ý ■jˇ­gar­i sem vi­ ■au er kenndur.

Vi­bˇtarg÷gnin n˙ bŠta engu vi­ um ßhrifin ß framtÝ­arm÷guleika fer­a■jˇnustu, ■ˇtt Ý minnisbla­i 20 frß Rannsˇknastofnun Hßskˇlans ß Akureyri sÚ viki­ a­ ■vÝ mßli. Ůar segir m. a. : "Umhverfismat Kßrahnj˙kavirkunar snřst nefnilega um ■ß lykilspurningu me­ hva­a hŠtti landsvŠ­i­ nor­an Vatnaj÷kuls skuli nřtt. Fallist Skipulagsstofnun ß ■ß r÷ksemdafŠrslu a­ virkjanir og fer­amennska sÚu s˙ nřting sem helst kemur til greina ß umrŠddu svŠ­i ■arf stofnunin a­ taka afst÷­u til ■ess hvort og ■ß me­ hva­a hŠtti ■etta tvennt geti fari­ saman.... Ef svo er ekki ■arf a­ taka afst÷­u til ■ess hvor skuli vÝkja fyrir hinum." - Ůetta eru dßlÝti­ sÚrkennileg mßlafylgja Ý ljˇsi ■ess a­ ˙rskur­ur Skipulagsstofnunar fˇl Ý sÚr h÷fnun ß Kßrahnj˙kavirkjun.

═ greinarger­ framkvŠmdara­ila (s. 18) frß 4. september 2001 segir:

"Hafa ber Ý huga a­ svŠ­i­ stendur mj÷g hßtt og opnast ■ess vegna seint ß sumrin fyrir fer­amenn vegna snjˇa og aurbleytu. Segja mß a­ tÝmi hef­bundinnar fer­amennsku ß ßhrifasvŠ­i Kßrarhnj˙kavirkjunar geti varla talist lengri en 6 vikur ß ßri, en vei­itÝmi hreindřra stendur nokku­ lengur fram ß hausti­." -
HÚr er halla­ mßli, ■vÝ a­ virkjunarsvŠ­i­ sjßlft getur ekki talist sÚrstaklega snjˇ■ungt og ekki torsˇtt inn ß ■a­ umfram ■a­ sem gerist um hßlendissvŠ­i hÚrlendis. ┴ vesturhluta svŠ­isins, ■ar ß me­al vi­ Hafrahvammaglj˙fur er fremur snjˇlÚtt. NřtingartÝmi fyrir fer­amennsku getur ˙t frß ve­urfarsa­stŠ­um talist allt a­ 3 mßnu­ir (frß mi­jum j˙nÝ fram Ý mi­jan september) en ekki 6 vikur eins og ■arna stendur.

Hljˇtt hefur veri­ um vinnu Nßtt˙ruverndar rÝkisins fyrir verkefnisstjˇrn Rammaߊtlunar um stofnun ■jˇ­gar­s ß svŠ­inu nor­an Vatnaj÷kuls en till÷gur ■ar a­ l˙tandi hef­u e­lilega ßtt a­ vera til umfj÷llunar ß sama tÝma og mati­ ß hugmyndum um Kßrahnj˙kavirkjun.

15. N˙llkostur

FramkvŠmdara­ili ber af sÚr ■a­ mat Skipulagsstofnunar a­ umfj÷llun hans um svonefndan n˙llkost hafi veri­ ßbˇtavant Ý matsskřrslu. Ůvert ß mˇti sÚ h˙n "... algerlega fullnŠgjandi mi­a­ vi­ ■Šr kr÷fur sem e­lilegt og sanngjarnt sÚ a­ gera til framkvŠmdara­ila vi­ ger­ mats ß umhverfisßhrifum." - ═ ljˇsi ■ess a­ engin marktŠk umfj÷llun var um ■rˇun ß svŠ­inu ßn virkjunar (og ßlvers) heldur lßtnar nŠgja sta­hŠfingar um a­ allt stefndi nor­ur og ni­ur ef ekki yr­i Ý stˇri­juframkvŠmdir rß­ist, ver­ur ekki sagt a­ framkvŠmdara­ili hafi sřnt mikinn metna­ vi­ a­ uppfylla ■ß kv÷­ sem ß hann er lag­ur l÷gum samkvŠmt a­ ■essu leyti.

16. Rammaߊtlun og framfer­i stjˇrnvalda

═ athugasemdum undirrita­s til Skipulagsstofnunar 14. j˙nÝ 2001 var Ýtarlega fjalla­ um Rammaߊtlun me­ tilliti til Kßrahnj˙kavirkjunar og hvernig stjˇrnv÷ld eru a­ gera eigin verkefni "Ma­ur - Nřting - Nßtt˙rua" a­ markleysu. Frß ■vÝ Ý j˙nÝ sl. hefur or­i­ ljˇsara en ß­ur a­ stjˇrnv÷ld Štla a­ hafa Rammaߊtlun a­ engu. Planta­ er ni­ur hverri ßlvershugmyndinni ß fŠtur annarri, n˙ sÝ­ast ß Dysnesi vi­ Eyjafj÷r­, og i­na­arrß­herra nafngreinir virkjanakosti til a­ sjß slÝkri verksmi­ju fyrir raforku (Stafnsv÷tn, Skjßlfandafljˇt og Ůeistareykir)! Betur ver­ur ekki lřst ■eim leiktj÷ldum sem dregin voru upp me­ vinnu a­ Rammaßtlun og mß segja a­ n˙ sÚ tjaldi­ falli­. ═ greinarger­ 4. september segir Landsvirkjun m.a.:

"Ůa­ hefur veri­ ljˇst af hßlfu stjˇrnvalda a­ slÝk vinna [a­ undirb˙ningi virkjana] eigi ekki a­ bÝ­a e­a tefjast ■ar til ni­urst÷­ur liggja fyrir ˙r vinnu vi­ rammaߊtlun."
- Ůß vita menn ■a­.

17. SamfÚlagsleg ßhrif

LÝti­ sem ekkert nřtt kemur fram Ý vi­bˇtarg÷gnum framkvŠmdara­ila um samfÚlags■Štti umfram ■a­ sem fram kom Ý matsskřrslu. Ůar var fyrst og fremst byggt ß skřrslu Rannsˇknastofnunar Hßskˇlans ß Akureyri, sem fÚkk har­a dˇma af rřnum ß vettvangi Landverndar sl. vor. ═ minnisbla­i 20 er umrŠdd stofnun (RHA) a­ verja sitt framlag frß ■vÝ fyrr ß ßrinu og undirstrikar m. a. mikla ˇvissu ■egar um slÝkt mat sÚ a­ rŠ­a.

"Skipulagsstofnun tekur ■vÝ ekki undir ßbendingar RHA Ý skřrslu og Ýtrekanir Ý minnisbla­i rannsˇknastofnunarinnar um himinhß skekkum÷rk slÝkra ˙rteikninga. Til stu­nings ■essu ßliti sÚrfrŠ­inga HA mß nefna a­ sÚu margfeldisßhrif af byggingu Kßrahnj˙kavirkjunar reiknu­ mi­a­ vi­ ■Šr forsendur a­ 15% starfsmanna sÚu svokalla­ir heimamenn mß fß ˙t a­ vi­ framkvŠmdirnar ver­i til 680 ßrsverk ß Austurlandi Ý afleiddum st÷rfum. SÚ hlutfall heimamanna lŠkka­ Ý 10% og Ý sta­ ■eirra nota­ erlent vinnuafl hverfa vi­ ■a­ um 80 ßrsverk....SÚ mi­a­ vi­ sřn RHA ß samfÚlagsßhrif sem tŠkifŠri e­a m÷guleika til breytinga er ljˇst a­ rÚttlŠting virkjanaframkvŠmda ß ■eim forsendum a­ ■ar sÚ um a­ rŠ­a tryggan fjßrhagslegan ßvinning, hlřtur a­ vera erfi­ einfaldlega vegna hversu breytilegt samfÚlag manna er Ý e­li sÝnu og ■vÝ ÷r­ugt a­ spß fyrir um ■rˇun ■ess me­ ˇyggjandi hŠtti."
- Ůessi texti eykur varla traust ß spßm um uppgang Ý kj÷lfar stˇri­juframkvŠmda.

18. Efnahagsleg og ■jˇ­hagsleg ßhrif

FramkvŠmdara­ili fjallar Ý minnisbla­i 16 um ar­semi samninga Landsvirkjunar vi­ Rey­arßl og Ý minnisbla­i 17 er a­ finna greinarger­ frß Ůjˇ­hagsstofnun um ■jˇ­hagsleg ßhrif. Fram kemur Ý minnisbla­i 16 a­ fjßrfesting Landsvirkjunar vegna orkuafhendingar til Rey­arßls a­ fjßrfestingum Ý Kr÷flu og Bjarnarflagi me­t÷ldum nemi rÝflega 100 milj÷r­um mi­a­ vi­ ver­lag Ý mars 2001. Landsvirkjun sta­hŠfir a­ orkusamningar vi­ Rey­arßl og ■ar me­ ar­semi Kßrahnj˙kavirkjunar sÚu mj÷g hagstŠ­ir. Landsvirkjun sřnir ekki hÚr frekar en ß­ur ß spilin a­ ■vÝ er var­ar orkuver­ og ber vi­ vi­skiptaleynd en fjallar almennt um forsendur sem liggja eigi orkuver­i til grundvallar. Lengra ver­i ekki gengi­ Ý sv÷rum um efnahagslega ■Štti virkjunarinnar sjßlfrar og ar­semi hennar en me­ ■egar framl÷g­um g÷gnum.

Um sÝ­ara minnisbla­i­ segir Landsvirkjun m.a. Ý greinarger­ 4. september 2001:

"═ minnisbla­i 17 er sta­fest og skřrt ■a­ sem ß­ur haf­i komi­ fram um ■jˇ­hagsleg ßhrif. ═ lok kafla um ru­ningsßhrif segir: "Ni­urst÷­ur matsins gefa til kynna a­ varanlegur ßrlegur ■jˇ­ar- og landsframlei­sußvinningur af Noral verkefninu ver­i um 10 miljar­ar krˇna." FramkvŠmdara­ili telur a­ ekki ver­i lengra gengi­ Ý sv÷rum um ■jˇ­hagsleg ßhrif framkvŠmdarinnar en gert hefur veri­ me­ framl÷g­um g÷gnum frß Ůjˇ­hagsstofnun, ■ar me­ tali­ minnisbla­i 17."
═ athugasemdum undirrita­s ver­ur ekki fjalla­ frekar um ■essa ■Štti ■ar e­ ■eir snerta a­ mÝnu mati ekki ■a­ efni sem hÚr er til umfj÷llunar, mat ß umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar, sbr.t÷luli­ 4. Vekja ver­ur athygli ß a­ um ■essi atri­i er Ý minnisbl÷­um beggja, Landsvirkjunar og Ůjˇ­hagsstofnunar, rŠtt um mßli­ undir hatti NORAL-verkefnisins en ekki ˙t frß ■eirri sta­reynd a­ Landsvirkjun fer fram ß a­ fß grŠnt ljˇs ß Kßrahnj˙kavirkjun ˇhß­ ■vÝ hvert raforku frß henni yr­i rß­stafa­. Einnig a­ ■essu leyti eru ■essi mßlsg÷gn ˇmarktŠk inn Ý ■a­ samhengi sem hÚr um rŠ­ir. Jafnframt er rÚtt a­ minna enn einu sinni ß a­ ■jˇ­hagsstjˇri og ■ar me­ Ůjˇ­hagsstofnun er vanhŠf Ý mßlinu, ■ar e­ ١r­ur Fri­jˇnsson er forma­ur vi­rŠ­unefndar stjˇrnvalda um NORAL-verkefni­!

19. "ŮŠttir sem hafa litla ■ř­ingu"

Millifyrirs÷gnin er sˇtt Ý "greinarger­ um efnislega ■Štti" frß 4. september 2001. Undir ■etta flokkar Landsvirkjun og vinnumenn hennar atri­i eins og aurskolun ˙r Ufsarlˇni og ßhrif ß lÝfrÝki Ý v÷tnum. Telja ■eir a­ vi­komandi ■Šttir "... hafi litla ■ř­ingu vegna ßkvar­ana um framkvŠmdina ß grundvelli umhverfisßhrifa ..." (s. 5). Um aurskolun ˙r Ufsarlˇni var fjalla­ hÚr ß undan (tl. 9) og um vatnalÝf (tl. 13). Undirrita­ur er ˇsammßla ■eirri hugsun sem hÚr er l÷g­ til grundvallar. Hvert svŠ­i ß landinu er sÚrstŠtt og einstakt Ý sinni r÷­. Aurskolunin var­ar vistkerfi Lagarfljˇts sem hvergi ß sinn lÝka. Hi­ sama gildir um vatnalÝf, ■ar sem hvert vatn geymir sÚrstŠtt vistkerfi, ■ar ß me­al lÝfverur sem geta veri­ einstŠ­ar Ý stofnerf­afrŠ­ilegu tilliti. Sk˙li Sk˙lason vatnalÝffrŠ­ingur, rektor Hˇlaskˇla haf­i sem rřnir hjß Landvernd sl. vor eftirfarandi or­ um ßhrif Kßrahnj˙kavirkjunar (fyrirlestur ß heimsÝ­u Landverndar, dags. 19. j˙nÝ 2001):

Nßnast ekkert vatnakerfi ß svŠ­inu ver­ur ˇraska­. ┴hrif af virkjuninni ver­a mj÷g mikil frß uppt÷kum vatnakerfa til ˇsa.-Breytt rennsli j÷kulßnna mun gj÷rbreyta ■vÝ litla lÝfi sem Ý ■eim er.

  • LÝfrÝki nŠr allra ßa svŠ­isins mun breytast me­ auknu e­a minnku­u rennsli.
  • Einangru­um stofnum lÝfvera ver­ur ˙trřmt, e­a ■eir blandast ÷­rum stofnum.
  • Vistkerfi fisklausra vatna munu gj÷rbreytast vegna ■ess a­ fiskur mun berast Ý ■au.
  • ┴kaflega sÚrst÷ku lÝfrÝki Folavatns ver­ur eytt me­ lˇnager­.
  • Votlendi munu řmist blotna e­a ■orna
  • Hi­ nřmynda­a Hßlsalˇn mun ver­a nßnast ˇbyggilegt lÝfverum vegna gÝfurlegra sveiflna Ý vatnsmagni, mikils aurbur­ar og engrar frumframlei­slu.
Menn Šttu a­ varast a­ gera lÝti­ ˙r stˇrum ■ßttum eins og hÚr um rŠ­ir. Hins vegar sřnir tilraun Landsvirkjunar til flokkunar vel hvÝlÝkt ˇgnarfyrirbŠri Kßrahnj˙kavirkjun er Ý heild sinni.

20. Vistger­ir ß ofanver­um M˙la og Hraunum

JßkvŠtt er a­ skila­ hefur veri­ skřrslu um Vistger­ir ß ofanver­um M˙la og Hraunum (Frekari g÷gn: B). Vistger­akorti­ er unni­ ˙r fyrirliggjandi grˇ­urkostlagningu og ■annig ekki um nřjar rannsˇknir a­ rŠ­a. Ni­ursta­a Nßtt˙rufrŠ­istofnunar er a­ rß­ger­ lˇn ß svŠ­inu "...munu sker­a t÷luvert nokkrar vistger­ir ß ofanver­um M˙la og hraunum ... Verndargildi ■essa svŠ­is mun rřrna nokku­ ■egar teki­ er tillit til ■eirra vistger­a sem munu raskast." (s. 15). Hins vegar telja h÷fundar ekki lÝklegt a­ sÚrstŠ­ar e­a fßgŠtar vistger­ir raskist.

Undirrita­ur telur almennt verndargildi Hrauna vera hßtt ■egar liti­ er til svŠ­isins Ý heild, landslags, jar­frŠ­i og lÝfrÝkis, og ■a­ hafi veri­ verulega vanmeti­. Inngrip Ý svŠ­i­ eins og rß­ger­ eru me­ Hraunaveitu eru afar neikvŠ­ og ß ■a­ m. a. vi­ um rß­gert Keldußrlˇn sem s÷kkva myndi Folavatni. Framsetning Ý umrŠddri skřrslu ■ar sem segir a­ ekki sÚ lÝklegt a­ fßgŠtar e­a sÚrstŠ­ar vistger­ir raskist vi­ tilkomu Keldußrlˇns o.s.frv. er verulega villandi fyrir almennan lesanda og Ý raun ˇtŠk. H÷fundar draga ekki fram ■annig a­ skřrt sÚ a­ Ý Keldußrlˇn myndi tapast Folavatn, sem fjalla­ er um Ý skřrslunni VatnalÝfrÝki ß virkjanaslˇ­, h÷fundur Hilmar J. Malmquist, en h˙n fylgdi matsskřrslu Kßrahnj˙kavirkjunar (s. 2-3, ßgrip; s. 174, verndargildi). Telur Hilmar Folavatn eitt frjˇsamasta st÷­uvatni­ ß Hraunum og sÚrstŠtt m.a. a­ ■vÝ leyti

"... a­ ■a­ er me­al ÷rfßrra st÷­uvatna ß ═slandi, jafnt ß lßglendi sem hßlendi, sem Štti vegna dřpis, stŠr­ar og frjˇsemi vel a­ geta hřst fisk en er samt fisklaust. Ůannig vistkerfi eru mj÷g forvitnileg Ý vÝsindalegu tilliti ..."
Gefur hann vatninu samt÷lueinkunnina 13,0, sem er hßtt gildi. Telur hann vÝsbendingar liggja fyrir um a­ vatni­ gegni mikilvŠgu hlutverki sem matarkista og b˙svŠ­i fyrir řmsar tegundir vatnafugla.

St÷­uvatn og umhverfi mynda ŠtÝ­ ßkve­na heild ■ar sem grˇ­ur umhverfis hefur grundvalla■ř­ingu fyrir vatni­. ┴stŠ­an fyrir a­ Ý umrŠddri skřrslu vir­ist horft framhjß vatninu er tr˙lega s˙ a­ h˙n fjallar um vistger­ir grˇ­urs. ═ kafla 5.2 stendur:
"Flokkun Ý vistger­ir tekur enn sem komi­ er ekki til ferskvatnsvisat en lÝklega mun Keldußrlˇn hafa veruleg ßhrif ß ■ß vatnafugla sem nřta hi­ lÝfrÝka Folavatn. Ůetta ß m. a. vi­ um hßvellu, sem skv. takm÷rku­um g÷gnum er algeng vi­ vatni­..."
Ůessar takmarkanir skřrslunnar hef­i ßtt a­ fella inn Ý ßgrip og lokaor­ samhengis vegna og til a­ fyrirbyggja misskilning.

Ůß ver­ur ekki komist hjß a­ gagnrřna a­ ekki skuli af hßlfu Nßtt˙rufrŠ­istofnunar vera ger­ krafa um a­ fuglalÝf Ý lˇnstŠ­i fyrirhuga­s Keldußrlˇns og flˇra vi­ lˇnstŠ­i og ÷nnur svŠ­i sem fyrirsjßanlega myndu raskast af Hraunaveitu austan Keldußr yr­u ranns÷ku­ vegna matsskřrslu e­a a.m.k. ß­ur en ßkv÷r­un ver­i hugsanlega tekin um a­ rß­ast Ý framkvŠmdir.

21. Ni­ursta­a

Undirrita­ur hefur kynnt sÚr fylgiskj÷l me­ stjˇrnsřslukŠru Landsvirkjunar (Greinarger­ um efnislega ■Štti" dags. 4. september 2001 og "frekari g÷gn" dags. 12. oktˇber 2001) vegna ˙rskur­ar Skipulagsstofnunar um mat ß umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar. Ůrßtt fyrir allmiki­ umfang ■essara gagna bŠtir innihald ■eirra efnislega litlu vi­ ■ß mynd af umhverfisßhrifum Kßrahnj˙kavirkjunar sem dregin var upp Ý matsskřrslu Landsvirkjunar Ý maÝ 2001, sbr. ofanskrß­ar athugasemdir.

Vakin er athygli ß lÝklegu vanhŠfi umhverfisrß­herra til a­ ˙rskur­a Ý kŠrumßlum vegna Kßrahnj˙kavirkjunar.

Ůß sta­festa framl÷g­ g÷gn Lansdvirkjunar ■a­ sem undirrita­ur hefur ß­ur vaki­ athygli ß, a­ efnahagsleg ßhrif framkvŠmdar eru ekki hluti af mati ß umhverfisßhrifum l÷gum samkvŠmt. Me­ ■vÝ er fallinn helsti bur­arßs Ý matsskřrslu Landsvirkjunar sem rÚttlŠta ßtti ÷ll nßtt˙ruspj÷llin.

Eftir stendur ˇhagga­ a­ Kßrahnj˙kavirkjun er ˇafturkrŠf framkvŠmd sem hef­i Ý f÷r me­ sÚr gÝfurlega umhverfisr÷skun ß FljˇtsdalshÚra­i og hßlendinu su­ur undir Vatnaj÷kul. ┴ mŠlikvar­a laga nr. 106/2000 myndi virkjunin valda umtalsver­um umhverfisßhrifum og ■a­ meiri en nokkur ÷nnur framkvŠmd sem hugmyndir hafa komi­ fram um hÚrlendis. ┌rskur­ur Skipulagsstofnunar frß 1. ßg˙st 2001 ■ar sem lagst er gegn virkjuninni hlřtur ■vÝ a­ standa ˇhagga­ur.

A­ ÷­ru leyti vÝsast til hjßlag­ra athugasemda undirrita­s til Skipulagsstofnunar vegna matsskřrslu um Kßrahnj˙kavirkjun, dags. 14. j˙nÝ 2001.

Vir­ingarfyllst
Hj÷rleifur Guttormsson

Hj÷rleifur Guttormsson

 

 


Til baka | | Heim