Hj÷rleifur Guttormsson 16. apríl 2002

SjßlfbŠr ■rˇun - lei­arstjarna e­a blekking

Landvernd og Umhverfisstofnun Hßskˇla ═slands efndu til mßlstofu um sjßlfbŠra ■rˇun 8. aprÝl sÝ­astli­inn. Undirrita­ur flutti ■ar frams÷gu ßsamt fjˇrum ÷­rum og tˇk ■ßtt Ý pallbor­i. Me­al ßheyrenda var SteingrÝmur Hermannsson fv. forsŠtisrß­herra og tˇk hann Ý umrŠ­um sÚrstaklega undir ■Šr ßherslur sem hÚr fara ß eftir.

Kanadama­urinn Maurice Strong sem fyrir h÷nd Sameinu­u ■jˇ­anna stjˇrna­i bŠ­i undirb˙ningi Stokkhˇlmsrß­stefnunnar 1972 og Rݡrß­stefnunnar 1992 sag­i Ý upphafi rŠ­u sinnar Ý Rݡ:

"═ brennidepli ■eirra mßla sem vi­ erum a­ fjalla hÚr um er einkum eftirtali­: Framlei­sluferli og neysla Ý i­nvŠddum hluta heimsins sem eru a­ grafa undan bur­arßsum lÝfs ß j÷r­inni; sprenging Ý fˇlksfj÷lgun sem bŠtir vi­ fjˇr­ungi ˙r milljˇn daglega; dřpkandi gjß mismununar milli rÝkra og fßtŠkra sem skilur 75% mannkyns eftir vi­ kr÷pp kj÷r; og efnahagskerfi sem tekur ekkert tillit til vistrŠnna ˙tgjalda e­a skemmda ß nßtt˙runni - kerfi ■ar sem liti­ er ß ˇhefta grˇ­as÷fnun sem framfarir."
Kannast einhver vi­ ■essa lřsingu? ┴ h˙n vi­ n˙ 10 ßrum eftir rß­stefnuna Ý Rݡ? Eftir hßlft ßr, fyrrihluta september nŠstkomandi, mun standa yfir ■ri­ja umhverfisrß­stefna Sameinu­u ■jˇ­anna. Milli hinna stˇru ■inga al■jˇ­asamfÚlagsins Ý Stokkhˇlmi, Rݡ og Jˇhannesarborg er ßkve­i­ samhengi sem myndar rammann um n˙verandi umrŠ­u og markar st÷­una Ý umhverfismßlum ß al■jˇ­avettvangi.

Stokkhˇlmsrß­stefnan 1972

Stokkhˇlmsrß­stefnan um umhverfi mannsins var merkur atbur­ur, bŠ­i ß ■vÝ skei­i sem h˙n var haldin en einnig Ý s÷gulegu samhengi. Yfirlřsing rß­stefnunnar, a­ger­aߊtlun Ý 109 li­um, dr÷g a­ al■jˇ­asßttmßlum og nř stofnun, UNEP - Umhverfisskrifstofa Sameinu­u ■jˇ­anna - me­ a­setur Ý Nairobi, voru v÷r­ur ß vegi fyrir stŠrri skref sem stigin voru Ý Rݡ. ┴hrif Stokkhˇlmsrß­stefnunnar hÚr ß landi voru margvÝsleg. Rß­stefnan fÚll saman vi­ har­vÝtuga barßttu ═slendinga fyrir ˙tfŠrslu landhelginnar Ý 50 og sÝ­ar 200 sjˇmÝlur og sam■ykkt rß­stefnunnar um yfirrß­arÚtt ■jˇ­a yfir au­lindum sÝnum fÚll a­ ■eirri stefnu. Andinn frß Umhverfisverndarßri Evrˇpu 1970 sveif yfir v÷tnum, Landvernd og fÚl÷g um nßtt˙ruvernd Ý landsfjˇr­ungunum voru nřlega stofnu­, Nßtt˙ruverndarrß­ hˇf st÷rf samkvŠmt nřrri l÷ggj÷f ■etta sama vor me­ ■ßverandi forseta Al■ingis, Eystein Jˇnsson, sem formann. Sˇknarßr fˇru Ý h÷nd, me­ bjartsřni, einnig Ý bygg­arl÷gunum vÝtt um landi­ - Ůa­ segir hins vegar sitt um pˇlitÝskt skilningsleysi, treg­u og bakslag, ekki sÝst 9. ßratugarins, a­ 18 ßr li­u frß 1972 uns umhverfisrß­uneyti var loks sett ß fˇt ß ═slandi.

Rݡr߭stefnan 1992

Me­al fyrstu verka nřstofna­s umhverfisrß­uneytis 1990 var a­ annast undirb˙ning a­ ■ßttt÷ku ═slands Ý Rݡ-rß­stefnunni. Sß undirb˙ningur var heldur vanbur­a, en ■ˇ fˇru opnir starfshˇpar yfir dr÷g a­ sam■ykktum rß­stefnunnar og l÷g­u fram hugmyndir. Fyrir rß­stefnuna tˇk ═sland lÝtinn sem engan ■ßtt Ý undirb˙ningi al■jˇ­asamninganna um lÝffrŠ­ilega fj÷lbreytni og loftslagsbreytingar sem lag­ir voru fram Ý Rݡ. Hins vegar var Ei­ur Gu­nason umhverfisrß­herra Ý hˇpi ■eirra fyrstu til a­ setja nafn sitt undir ■essa sßttmßla. ═ Rݡ vann Ýslenska sendinefndin ÷tullega og lag­i lÝkt og Ý Stokkhˇlmi sÚrstaka ßherslu ß varnir gegn mengun hafsins, ekki sÝst af ■rßvirkum efnum. Sam■ykktir rß­stefnunnar l÷g­u grunn a­ ferlinu um ger­ al■jˇ­asßttmßla um bann gegn ■rßvirkum lÝfrŠnum efnum, sem fullger­ur var Ý Stokkhˇlmi Ý fyrravor en bÝ­ur sta­festingar.

Framhaldi­ hÚrlendis eftir Rݡ

Meginreglurnar Ý Rݡyfirlřsingunni hafa enn ekki veri­ l÷gfestar hÚr ß landi, ■rßtt fyrir a­ fyrrverandi umhverfisrß­herrar hafi tvÝvegis lagt fram sÚrstakt frumvarp ■ar a­ l˙tandi, sÝ­ast ß ßrinu 1998. Eftirfylgni Rݡferlisins hÚrlendis hefur veri­ afar hŠg og brotakennd en Rݡ-samningarnir voru ■ˇ sta­festir ß ßrinu 1994. Flestir munu ■ekkja s÷gu Rammasamningsins um loftslagsbreytingar a­ ■vÝ er ═sland snertir og vi­horf stjˇrnvalda til Kyˇtˇbˇkunarinnar. Ekki tˇkst a­ nß yfirlřstu markmi­i samningsins hÚrlendis mi­a­ vi­ ßri­ 2000 og a­ild ═slands a­ Kyˇtˇbˇkuninni var skilyrt til sÝ­asta dags me­ kr÷fu stjˇrnvalda um sÚrstakan mengunarkvˇta fyrir stˇri­ju. Ůar er um einnotaa­ger­ a­ rŠ­a ß fyrsta skuldbindingatÝmabili samningsins, en hann ver­ur vŠntanlega sta­festur af Al■ingi ß nŠstu vikum.

A­koma ═slands a­ hinum Rݡsamningnum um verndun lÝffrŠ­ilegrar fj÷lbreytni hefur veri­ Ý molum. Ůa­ var ekki fyrr en 6 ßrum eftir Rݡ-rß­stefnuna, a­ fari­ var a­ dusta ryki­ af samningnum og fyrst Ý fyrra a­ skila­ var skřrslu af ═slands hßlfu til skrifstofu samningsa­ila, ■remur ßrum eftir samningsbundinn eindaga! S˙ skřrsla er raunar, rÚtt eins og Dagskrß 21, a­eins til ß ensku. FramkvŠmdaߊtlun um verndun lÝffrŠ­ilegrar fj÷lbreytni hÚrlendis liggur enn ekki fyrir. ═sland tˇk ekki neinn ■ßtt Ý undirb˙ningsvinnu a­ sÚrstakri bˇkun um lÝfvernd (Biosafety Protocol) ß grundvelli samningsins, en s˙ bˇkun var frßgengin Ý jan˙ar ßri­ 2000.

┴rˇsasamningurinn Ý ÷ngstrŠti

Opin stjˇrnsřsla, rÚttur til a­gangs a­ upplřsingum og ■ßtttaka almennings og frjßlsra fÚlagasamtaka a­ ßkvar­anat÷ku og mßlsme­fer­ Ý umhverfismßlum er markmi­ svonefnds ┴rˇsasamnings sem byggir ß yfirlřsingum bŠ­i frß Stokkhˇlmi og Rݡ. Fyrrverandi umhverfisrß­herra skrifa­i undir ■ennan samning Ý ┴rˇsum vori­ 1998 og hann var lag­ur fyrir Al■ingi til sta­festingar ß sÝ­asta ■ingi en afgrei­slu var­ ■ß ekki loki­. N˙ breg­ur svo vi­ a­ ┴rˇsasamningurinn hefur ekki veri­ lag­ur fyrir yfirstandandi ■ing og utanrÝkisrß­herra sag­i a­spur­ur ß Al■ingi 11. febr˙ar sl. enga ßkv÷r­un liggja fyrir hvort e­a hvenŠr hann yr­i lag­ur fyrir a­ nřju til sta­festingar. Ůetta eru mikil vonbrig­i, og athygli vekja ■Šr skřringar sem fylgdu frß rß­herra, sem vÝsa­i sÚrstaklega til vi­kvŠmrar st÷­u orkumßla hÚrlendis.

Sta­ardagskrß 21 sem li­ur Ý framkvŠmdaߊtlun Rݡrß­stefnunnar lß Ý gleymsku Ý rß­uneyti umhverfismßla allt til ßrsins 1998 a­ loksins komst hreyfing ß fyrir tilstilli Al■ingis. SÝ­an hefur ■essi ■ßttur teki­ fj÷rkipp Ý samvinnu vi­ m÷rg sveitarfÚl÷g eins og Stefßn GÝslason skřrir okkur vŠntanlega frß hÚr ß eftir.

Ůrˇunara­sto­ Ý lßgmarki

╔g vil hÚr a­ lokum nefna framlag ═slands til ■rˇunara­sto­ar. ═slenskir rß­amenn hreykja sÚr af ■vÝ a­ ■jˇ­ okkar standi Ý efstu ■repum efnahagslegrar velsŠldar ß al■jˇ­amŠlikvar­a. Ůessa sÚr ■vÝ mi­ur lÝtinn sta­ Ý ■rˇunara­sto­ ■ar sem vi­ st÷ndum Ý ne­stu ■repum me­al i­nsvŠddra rÝkja. ═ fyrra var framlag ═slands af vergri ■jˇ­arframlei­slu a­eins 0,12% og sama hlutfall er ߊtla­ ß ■essu ßri. Ůetta er nßkvŠmlega sama hlutfall og rann til ■rˇunara­sto­ar 1992, ßri­ sem Rݡrß­stefnan var haldin, en Ý sam■ykktum hennar var sÚrstaklega skora­ ß velstŠ­ rÝki a­ leggja 0,7% VŮF til fßtŠkra rÝkja. Ůa­ vantar sexfalt upp ß a­ ■vÝ marki ver­i nß­ af ═slands hßlfu.

Umhverfisvandinn fer vaxandi

١tt sitthva­ hafi vel til tekist Ý umhverfismßlum hÚr ß landi sÝ­asta ßratug hafa Ýslensk stjˇrnv÷ld hli­ra­ sÚr vi­ a­ koma a­ kjarna ■ess hnattrŠna umhverfisvanda sem vi­ blasir og dreginn var fram Ý g÷gnum Rݡ-rß­stefnunnar. Um er a­ rŠ­a gÝfurlega og vaxandi misskiptingu milli rÝkra og snau­ra jar­arb˙a sem lÝti­ svigr˙m hafa til vaxtar nema hinn velstŠ­i hluti heimsbygg­ar dragi a­ marki ˙r ˇsjßlfbŠrum framlei­sluhßttum og gegndarlausri sˇun sem einkennir b˙skaparhŠtti i­nvŠddra rÝkja. Aflei­ingar ■essa efnahagskerfis sem n˙ er kennt vi­ hnattvŠ­ingu blasa enn skřrar vi­ n˙ en ß­ur. Gjßin sem Maurice Strong tala­i um Ý Rݡ er st÷­ugt a­ breikka og sjßlfbŠr ■rˇun lÝti­ anna­ en or­ ß bla­i, Ý besta falli gˇ­ur ßsetningur.

Hj÷rleifur Guttormsson

 

 


Til baka | | Heim