Hjrleifur Guttormsson 29. apríl 2002

Nttruvernd og framt mannkyns

varp vi mttku viurkenningar Degi umhverfisins 26. aprl 2002

Forseti slands, kru samherjar nr og fjr.

g vil af einlgni akka viurkenningu sem mr er veitt essum degi umhverfisins, akka nefndinni sem st a tilnefningu og llum samtkunum sem a baki essa atburar standa. g er a vsu vanari v a hla fremur skammir en skjall og v var mr gn brugi egar a mr brust bndin. Hva hef g n gert af mr? Og hva sveinstauli fr Hallormssta, lngu orinn grr, a segja vi ykkur af essu tilefni? g er sannfrur um a mikilvgast af llu fyrir umhverfisvernd slensku samhengi er a brnum ungum aldri s gert kleift a skynja og skilja samhengi snu umhverfi, skynja nttruna utan mra borga og ttblis. Sjlfur tel g mig lukkunnar pamfl a hafa alist upp skgi bkkum Lagarfljts vi gott atlti og allstrangan hsaga. Ekki urfti eim b langt a leita til a skilja lsingu Ara fra astum slandi rdaga byggar - me skgvi milli fjalls og fjru. Hvlk kennslubk er a ekki a hafa fyrir augum altkan mun frias lands og bithaga innan og utan giringar, skynja verld sem rkir fjalli ofan skgarmarka, san a komast ungur inn aunir rfanna. Me slkt vegarnesti er gott a leggja af sta t heiminn.

urfum skrar aljlegar leikreglur

S heimur sem flk stendur frammi fyrir n er gjrlkur v sem var fyrir mannsaldri. Margir vilja tra v a framtin hljti a bera okkur inn betri heim, helst fagra verld, gjrlka v sem var. Bjartsni er g bland vi raunsi. Eigi a takast a lta slkar draumsnir rtast arf mannkyni hins vegar sameiginlega a lyfta grettistaki og samflg okkar og samskipti vi umhverfi a taka stakkaskiptum. Meal lausnarora m nefna jafnri agengi a v sem er sameiginlegt, eins og andrmslofti, og skrar aljlegar leikreglur umhverfismlum engu sur en svii efnahagsmla. a gengur ekki a ein j geti leyft sr til lengdar a menga sameiginlegan lofthjp margfldum mli bori saman vi ara a tiltlu vi bafjlda. mnum huga er etta spurning um mannrttindi aljavsu engu sur en frelsi til tjningar og flagafrelsis. Vandi loftslagsbreytinga af mannavldum spyr ekki a landamrum, og a var srt a sj a kaupa urfti slensk stjrnvld me srstkum mengunarkvta til a taka tt fyrsta skrefinu til a koma bndum losun grurhsalofttegunda. S leikur verur hins vegar tpast endurtekinn og best a horfast augu vi a n egar. sama htt ber j okkar skylda til a taka myndarlegar en hinga til vi a bra bili milli rkra og snaura. runarasto stndum vi n smu sporum og egar skrifa var upp R-yfirlsinguna fyrir 10 rum.

Sr ftkt og lsi mesta gnin

Mismunun og arrn milli ja og heimshluta er n sem fyrr uppspretta haturs, friar og kynttafordma. Sr ftkt, lsi og vanekking sem essu fylgir er mesta gnin sem a stejar, bi fyrir heimsfri og umhverfi okkar. Vanekking vegna lsis er helsta stan fyrir hmlultilli flksfjlgun sem btir lka mrgum dag hvern vi batlu jarar og n byggja sland. Umhverfisverndarsamtk og nnur frjls flagasamtk eru missandi til a skerpa skilning essum sameiginlega vanda og auvelda stjrnvldum a fst vi hann og leggja fram sinn skerf.

Stefnumrkun og plitskan vilja vantar

En er ekki allt blma hrlendis? Eru slendingar ekki metf liti til umhverfismla, staddir rskuldi vetnisvingar og me gntt endurnjanlegrar orku til a svala lyrstum heimi? Frum vi ekki vel me lfrnar aulindir lands og sjvar? Svo mtti halda tyllidgum. Enginn taki or mn svo a g telji a allt s hr fallanda fti og ekkert hafi unnist. Margt hefur veri vel gert umhverfismlum og mikil hugarfarsbreyting ori hj almenningi. En a sem skortir er stefnumrkun bygg ekkingu og vtku sammli og plitskur vilji til a standa vi fgur fyrirheit. a er sta til a hafa hyggjur af snrgngulli og strtkari tkni, a ekki s tala um trllaukin strijuform hrplegri andstu vi mynd sem margir ef ekki flestir slendingar vilja tengja landi snu.

Mefer lfrnna aulinda btavant

a er ekki stjrnvisku a akka a htt var vi a rsa fram sustu mrarnar og enn er nting bithaga engu samrmi vi stand grurs og jarvegs. ur var saufjrbeitinni um kennt en spyrja m hver nausyn s a halda landinu tugsundir hrossa engum til gagns. kappsmum rktunarhuga gngum vi heldur ekki alltaf fram af forsj ea snum var sem skylt er, ur lagt er inn njar brautir landntingu.

Sem vfrg fiskveiij mttum vi lka sna lfrki hafsins meiri viringu en stahfingar um strfellt brottkast sjvarafla bera vott um. Umgengni vi sjvaraulindir snertir sjlfa undirstu velmegunar landi okkar og ar m ekkert bresta eigi ekki illa a fara. Hva vitum vi um hrif ess a bi er a gjrbreyta landslagi slandsmium me skarki strtkra veiarfra heila ld? Afleiingarnar eru ltt ekktar og svo miki er vst a lti er eftir af kralskgum hafsbotnsins til a skla ungvii sem ar tti sn heimkynni.

Strijustefna og valdnsla

arf a nefna strijuna essum degi og au form sem ar eru uppi, og engan veginn eru takmrku vi einn landshluta? Orkulindir landsins, flgnar jarhita og vatnsafli, hafa egar lagt miki til eirra lfskjara sem vi njtum. a er hins vegar dapurlegt a um ftt skuli vera meiri friur landi okkar en framtarntingu og verndun essara ga. a er afar brnt a um etta efni ni menn saman um leikreglur og viri r, ur en meira efni er komi. Ekkert hefur a undanfrnu reynt jafn miki sem unna slenskri nttru eins og hmluleysi og valdnsla essu svii.

A mnu mati er staa umhverfismla a nttruvernd metalinni enn afar veik stjrnkerfi okkar. Umhverfisruneyti komst hr ekki ft fyrr en 15-20 rum sar en grannlndunum okkar. San hefur etta runeyti samt undirstofnunum bi vi fjrsvelti og manneklu. Margir hefu kosi a sj meiri skndirfsku og samkvmni gjrum opinberra aila umhverfismlum. engu svii er brnna a ryja brautina fyrir nja hugsun og gra svo um munar stupoll hefbundinna stjrnmla. ess er tpast a vnta og ekki sanngjarnt a tlast til a ljsmir sjlfbrrar runar komi r inaarruneytinu ea fr Landsvirkjun, tt gjful s og lknsm. Lklega endurspeglar nverandi staa mla naumu ftfestu sem umhverfisml hafa hinga til n stjrnmlalfi hrlendis og a sama skapi eru skammtmasjnarmi fyrirferarmeiri en skyldi. S staa hltur a vekja til umhugsunar Degi umhverfisins.

Frjls flagasamtk og lri

merkri ru vettvangi Norurlandars nlega vk forseti slands a gildi frjlsra flagasamtaka, ekki sst umhverfis- og mannrttindasamtaka, til a styrkja lri sem undir hgg a skja va Vesturlndum. Forsetinn hvatti til ess a agangur slkra grasrtarhreyfinga a helstu valdastofnunum samflagsins veri bttur og nttur sem hreyfiafl. essum orum ber a fagna. Einmitt a essu markmii beinist rsasamningurinn fr rinu 1998, sem umhverfisrherra slands verandi setti nafn sitt undir, en samningur essi hefur san lent mtbyr stjrnkerfinu og liggur n skffu.

Httvirta samkoma, gir samherjar. Vi sem um 1970 lgum full bjartsni upp fer me n og fersk umhverfis- og nttruverndarsamtk hfum vissulega haft erindi, tt ekki hafi nema brot af stefnumium komist hfn. Vi megum hvorki ofmetnast n lta hugfallast, v a n er nausyn einbeittri skn. Nttruverndarsamtkin eru fjlradda kr og hljmbotninn meal almennings er a styrkjast. Enn rennur Lagarfljt fram a mestu trufla og Fljtsdalshra ngar ljft sem forum. jrsrver undir Hofsjkuli ar sem slendingar fyrri tar riu vtnin vi Sleyjarhfa halda enn skikku sinni og lfi. Okkar er a tryggja a svo veri um komin r. essar tknmyndir skipta miklu eins og arar gersemar nttru slands. En umhverfismlin snast ekki aeins um verndun helgimynda heldur meir um sjlfa tilvist mannkyns og framt essari jr. Me allt etta huga hldum vi trau fram barttunni, hvert og eitt og sameiginlega og treystum fluga samfylgd.

Hjrleifur Guttormsson

 

 


Til baka | | Heim