Gjörbreyttar leikreglur í alþjóðasamskiptum bjóða hættunni heim

Mannkynið er nú statt á afdrifaríkari krossgötum en verið hafa frá lokum heimsstyrjaldarinnar 1945 og þess kerfis alþjóðamála sem byggt var á rústum þess stríðs. Þar gegndu Bandaríkin og Rússland meginhlutverki en í fæðingu var þá þriðja risaveldið, Kína undir Mao se Dong. Sameinuðu þjóðirnar sem byggðar voru upp sem eins konar afsprengi Þjóðabandalags millistríðsáranna skyldu tryggja friðsamleg samskipti. Þótt misbrestir væru í að framfylgja þeirri hugsjón, m.a. í samskiptum stórvelda við fámennari ríki, áttu Sameinuðu þjóðirnar til skamms tíma drjúgan þátt í friðsamlegri sambúð víðast hvar. Á þeirra vegum var jafnframt lagður grunnur að glímu við vaxandi vanda í umhverfi mannskyns, loftslagi og vistkerfum, vegna brennslu kola og olíu. Parísarsáttmálinn 2015 var grundvallarskref til að taka á þeim háskalega vanda og takmarka hækkun hitastigs við 1,5 til 2 gráður að meðaltali.

Bandaríkin skerast úr leik gegn loftslagsvánni

Árið 2014 gerðu Barak Obama þá forseti Bandaríkjanna og Xi Jiping Kínaforseti með sér samkomulag um að bæði ríkin stefndu að marktækri minnkun gróðurhúsalofts. Það fór hins vegar á þann veg að Bandaríkin sem stóðu að tilurð  Parísarsamningsins ári síðar fullgiltu hann ekki og hafa nú undir forystu Trumps forseta formlega sagt sig frá aðild að honum. Í ræðu sinni í Davos í síðasta mánuði fjallaði Trump m.a. um orkumál og vék sérstaklega að vindorku þar sem öllu var snúið á haus þegar hann sagði:

"Í stað þess að byggja óhagkvæmar vindmyllur sem tapa peningum erum við að rífa þær niður og samþykkjum engar nýjar. Vegna yfirburðasigurs míns í kosningunum var Bandaríkjunum forðað frá því skelfilega orkuhruni sem dundi yfir allar Evrópuþjóðir sem fylgdu Græna nýja svindlinu - ef til vill stærsta gabbi sögunnar. Græna nýja svindlið: vindmyllur út um allt sem eyðileggja landið þitt." (Sjá Mbl. 24. janúar sl)

Í framhaldinu sagði Trump í ræðu sinni að Kínverjar framleiði vindmyllur í stórum stíl og selji þær heimskingjum sem kaupi þær fyrir morð fjár, "en þeir nota þær ekki sjálfir." Þetta hrekur Norðfirðingurinn Tryggvi Þór Herbertsson, sérfróður um sjálfbærni, og segir fullyrðingar Trumps fjarstæðu. Vindmyllur sem Kínverjar framleiði ekki síst fyrir innnlandsmarkað svo nemi 600 gígavöttum eða sem svari 87 Kárahnjúkavirkjunum."

Þetta er dæmi um ótrúlegan málflutning Bandaríkjaforseta í ræðu sem heimsbyggðinni var ætlað að hlýða á og trúa.

Málflutningur Trumps þvert á hagsmuni nágranna og minni ríkja

Ræða Trumps í Davos var full af þversögnum í bland við beinar rangfærslur eins og um orkumálin. Að þessu vék m.a. McCarney forsætisráðherra Kanada í ræðu sinni í Davos. Frá máli hans greindi Gunnar Gunnarsson fyrrum sendiherra í ágætri yfirlitsgrein í Morgunblaðinu 28. jan. sl. um "Atlantshafssamskiptin í ölduróti alþjóðastjórnmála".

Mesta athygli hafa þó vakið ummæli Trumps um yfirtöku Grænlands og eindregin viðbrögð danskra stjórnvalda studd af Evrópuríkjum, sem og tiltektir hans gegn stjórnvöldum í Venezuela. Í grein í Der Spiegel (nr. 5, 23. janúar sl.) fjallar Nicole Deitelhoff, kennari við Goethe-háskólann í Frankfurt am Main, um núverandi ágreining innan Nató, sem sé þó ekki eins nýr af nálinni og sýnist:

"Fljótt á litið virðist breytingin á vegum Trumps dramatísk. Hann ræðst með hervaldi á Venesúela, fullvalda ríki sem ekki hefur ógnað Bandaríkjunum og réttlætir það með vísan í Monroe-kenninguna. Hún er frá 19. öld en hefur nú á ný verið viðruð sem hluti af þjóðaröryggistefnu. Með henni réttlæta Bandaríkin að deila og drottna í Vesturálfu á sama hátt og Pútín telur sig hafa rétt til í nágrenni Rússlands."

Úr grein um "upplýsingasorp"

Í lokin staldra ég við góða grein eftir Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur undir fyrirsögninni "Upplýsingasorp", sem birtist  í Morgunblaðinu 1. febrúar sl. Þar segir hún m.a.:

"En líklega hefði verið erfitt að finna marga sem raunverulega hefðu sagt fyrir um stöðuna eins og hún er nú orðin í Bandaríkjunum þar sem forsetinn sjálfur er fremstur í flokki þeirra sem menga upplýsingaumhverfið með linnulausum ósannindum."

Hjörleifur Guttormsson

Prentvæn útgáfa

Af vettvangi dagsins - eldra efni

Til baka | |   Heim